Basia Jaworksi (77), opera-fenomeen – in memoriam

In Amsterdam is Basia Jaworski op 77-jarige leeftijd overleden. Ze was al langere tijd ziek. Jarenlang werkte ze als journaliste en publiciste die de klassieke muziekwereld en die van opera in het bijzonder versloeg. Jaworski gold als kenner in haar vakgebied en had een groot netwerk. ‘Basia was een bijzondere vrouw met een grote persoonlijkheid die haar mening niet onder stoelen of banken stak’.

Basia Jawroski werd op 12 december 1948 in Polen geboren in een Joods gezin. In de jaren vijftig vluchtte ze met haar ouders naar Israël: vanwege het aanhoudende antisemitisme in Polen was Joods leven er voor hen niet meer dragelijk. Toen ze volwassen was, maakte Jaworski verschillende studies af, waaronder Slavische talen, moderne geschiedenis, algemene literatuurwetenschap, filmwetenschappen en dramaturgie. Dat deed ze in Israël, Polen en Nederland. Ook was ze een wonderkind op de piano.

Correspondent

Uiteindelijk kwam Jaworski in Nederland te wonen en werken, waar ze zich als journalist richtte op de klassieke muziekwereld. Jarenlang was ze correspondent voor het Duitse operamagazine Orpheus. Ze schreef onder meer voor Luister, Pianist, Klassieke Zaken, het Bulletin van de Vrienden van de Nederlandse Opera, Opus Klassiek en Place de l’Opera. Haar bijdragen verschenen ook in het Duitse Opera Lounge en Operetta Research Centrum.

Reiziger

Jaworski trad ook met regelmaat op op radio en televisie, onder andere bij muziekprogramma’s als Reiziger in Muziek van Han Reiziger en Discotabel. Ze had een grote passie voor vrijwel alles dat geschreven, gecomponeerd en geschilderd was tussen 1880 en 1930. Haar favoriete componisten waren Mahler, Zemlinski, Schreker, Schoenberg, Puccini, Korngold en de veristen. Ook hield ze enorm van Schubert en Chopin, Brahms en de laatste strijkkwartetten van Beethoven.

Taalcoach

Tevens was Jaworski was één van de oprichtsters van de stichting Musica Ritrovata, die als voornaamste doel had de door nazi’s vervolgde, vermoordde en vergeten (Joodse) componisten aan de vergetelheid te ontrukken en terug naar de concertpodia te brengen. In 2001 werd ze aangesteld als taalcoach bij de productie van Król Roger van Karol Szymanowski bij De Nationale Opera (DNO) in Amsterdam.

Bijzondere vrouw

Bijna twintig jaar werkte Jaworski in Bender, later Ypma, een speciaalzaak voor klassieke muziek in Amsterdam aan het Spui. Op de site van Place de l’Opera staat: ‘Basia was een bijzondere vrouw met een grote persoonlijkheid die haar mening over muziek niet onder stoelen of banken stak. Haar inkoopbeleid werd mede bepaald door haar persoonlijke smaak en gelukkig kreeg ze lang de vrijheid om dat eigenzinnige beleid voort te zetten. Of het commercieel verantwoord was werd ondergeschikt gemaakt an het “belang” van een opname’. 

Talrijke foto’s

Op haar hoogtepunt in de winkel ontving Jaworski wereldsterren, vooral op operagebied, die signeersessies gaven en geïnterviewd werden. ‘Renata Scotto, Thomas Hampson en zelfs Leontyne Price gingen, ondersteund door de contacten van Basia met de platenmaatschappijen, op haar uitnodigingen in en de muren van de winkel en haar appartement in Amsterdam-Zuid waren gesierd met talrijke foto’s van Basia met operasterren’, aldus Operamagazine.nl.

Basia con fuoco

In de winkel organiseerde Jaworski concerten, lezingen en handtekeningensessies, waar vaak veel publiek op af kwam. Jaren later richtte ze het weblog Basia con fuoco op, waar ze haar stukken schreef en ook anderen hun teksten en artikelen kwijt konden. Het werd een laagdrempelige site waar ook leken en geïnteresseerden goed terecht konden om meer te weten te komen van opera en klassieke muziek. Ook was Jaworski onder andere betrokken bij Joods educatief centrum Crescas.

Eva Maria Westbroek

Op haar blog kon Jaworski veel kwijt. ‘Haar vurige passie was ongekend en soms een klein beetje veel van het goede, maar haar brede kennis, haar oor voor talent en haar betrokkenheid waren uniek. Zij was een van de eerste journalisten die het grote talent van Eva Maria Westbroek herkende en was een grote fan van Annemarie Kremer. Ze vereerde Placido Domingo en kon zwijmelen als een tienermeisje over haar ‘he-man’, Thomas Allen’, aldus Operamagazine.nl.In 2023 werd ze genomineerd voor de Schaunard Award, voor haar unieke bijdrage aan het operaleven in Nederland.

Nominatie

In de laatste jaren was Basia Jaworski ernstig ziek, waardoor ze werd gemist in de operahuizen, concertzalen en op de rode lopers. Hetzelfde gold voor haar recensies en scherpe kritieken. Het feit dat ze door een slepende ziekte werd getroffen, was een klap voor Jaworski, die leefde voor de muziek. Ze probeerde met haar laatste energie toch nog de blog in leven te houden, hoe groot de fysieke ongemakken en beperkingen ook werden. Ook was ze meer aan huis gebonden en vaak bedlegerig.

OLVG

Enige weken geleden kwam Jaworski in het OLVG in Amsterdam terecht, vanwaaruit ze haar netwerk via Facebook op de hoogte hield van haar behandeling. Collega Neil van der Linden, met wie ze de blog onderhield, kwam geregeld op bezoek. De laatste dagen ging het met haar minder goed, onder andere met eten en drinken. Jaworski werd vrijdag overgeplaatst naar een andere kamer, waar ze op zondag op 77-jarige leeftijd is overleden.

De redactie van Jonet.nl wenst alle dierbaren en nabestaanden veel sterkte met dit grote verlies. BDH.