Belgisch museum geeft roofkunst niet terug aan Joodse erven

Het Museum voor Schone Kunsten (MSK) in Gent weigert een schilderij terug te geven dat in de Tweede Wereldoorlog van Joden is geroofd. Het gaat om het doek ‘Portret van bisschop Triest’ van kunstenaar Gaspar de Crayer, dat tijdens de bezetting van de Joodse kunsthandelaar Samuel Hartveld is ontnomen. Het MSK wil het werk houden, omdat de erven eerder al genoeg compensatie zouden hebben gehad.

Hartveld was Antwerpenaar en Joods. Nadat hij 1940 op de vlucht sloeg naar New York werd het schilderij door nazi Heinrich Kunst in beslag genomen, evenals de bibliotheek van Hartveld. Kunst verkocht het doek in 1942 aan een Antwerpse restaurateur, die het in 1948 doorverkocht aan de stad Antwerpen. Uiteindelijk is het in handen gekomen van het MSK, dat het sindsdien op zaal tentoonstelt.

Collectie

Erven van Hartveld deden vorig jaar een claim op het doek, waarna de gemeente Gent een speciale commissie instelde. Negen maanden lang deed die grondig onderzoek. Wat bleek: het schilderij behoorde toe aan de Joodse kunsthandelaar. Het was onderdeel van een collectie van 66 werken. Ook ontdekten de onderzoekers dat er vlak na de oorlog een vergoeding zou zijn geweest voor Hartveld en zijn familie.

Niet zeuren

Met die ontdekking in de hand heeft de gemeente Gent, waartoe het MSK behoort, besloten om het geroofde schilderij niet terug te geven. De redenering is dat de vergoeding van weleer afdoende is en dat de erven daarom nu niet moeten zeuren. Wel komt er een bordje met een uitgebreide toelichting over het verleden van dit schilderij, in het museum naast het doek.

Verbaasd

De erven van Harteveld zijn ontdaan en hebben contact met Joodse organisaties. Die zijn boos. Hoe kan het dat deze slachtoffers van de Sjoa nu geen genoegdoening krijgen? vragen zij zich verbaasd af. Het Vlaamse Joods Informatie- en Documentatiecentrum (JID) en de European Jewish Association (EJA) hebben de gemeente Gent en het MSK opgeroepen deze roofkunst terug te geven. Het is ook een morele erekwestie.

Rechtsgang

De familie betwist dat er indertijd een vergoeding is geweest, en eist dat het MSK bewijzen en documentatie over de vermeende schadevergoeding laat zien. Ook dreigen ze met juridische stappen tegen het museum, dat dergelijke momenten tot nu toe niet heeft kunnen of willen laten zien. Het valt nu te bezien wie er aan het langste eind trekt en of een rechtsgang echt gemaakt moet worden. Mogelijk komen ze er nog samen uit.

Tate Londen

De nabestaanden van Hartveld dienden eerder al een claim in bij het Tate Britain in Londen Die ging over het schilderij ‘Aeneas ontvlucht met zijn familie het brandende Troje’ van de Britse schilder Henry Gibbs. Het museum besloot in maart om het werk terug te geven aan de familie. Ook het werk van Gibbs zat in de collectie die de Duitsers in 1940 in Antwerpen in beslag hadden genomen.