De Sjoa staat niet alleen – column David Barnouw

Door de jaren heen zijn mensen in Nederland anders gaan aankijken tegen de Holocaust, dat anno 2026 als het ergste onderdeel van de Tweede Wereldoorlog wordt gezien. In de eerste decennia na de oorlog vond men de Hongerwinter de ergste gebeurtenis, hoewel de meeste Nederlanders geen honger hadden gekend. David Barnouw beschouwt vanuit zijn expertise en maakt een conclusie op.

Het blijft gek, maar als ik hoor dat een onverlaat het woord ‘GAZA’ op een struikelsteen heeft geklad, ga ik ervan uit dat deze onverlaat wel erkent dat de Holocaust heeft plaatsgevonden. Hij/zij/het wil aangeven dat wat er in Gaza gebeurt ook heel erg is en daar zal niemand wat op tegen hebben, behalve de manier. Zelf gebruik ik het woord ‘genocide’ nauwelijks, zoals ik ook al een tijdje moeite heb met het woord ‘fascisme’, want ze worden mij te vaak gebruikt en daarmee neemt de zeggingskracht af. Is het plegen van ernstige oorlogsmisdaden niet genoeg om in actie te komen?

Hongerwinter

Menigeen denkt dat na 1945 de Holocaust algemeen als de allerergste gebeurtenis van de Tweede Wereldoorlog werd gezien, maar daar valt wel wat op af te dingen. In Nederland stond decennialang de Hongerwinter op nummer een, hoewel de meerderheid van de bevolking geen honger heeft gekend. Joden werden vaak ook niet apart benoemd op monumenten of herdenkingsplaten, zie bijvoorbeeld NS en PTT.

Popularisering

De Holocaust werd na een tijdje onlosmakelijk verbonden met de staat Israël en door die gebruikt als afweerschild tegen elke vorm van kritiek. Het is niet zo, dat naarmate er meer kennis over de Sjoa verspreid werd, die buiten academici of de slachtoffers trad. Neem de Amerikaans-Oostenrijkse onderzoeker Raul Hilberg met De vernietiging van de Europese Joden uit 1960 en Jacques Presser vijf jaar later met Ondergang. Maar de popularisering werd later ingezet met de Amerikaanse televisie-miniserie Holocaust uit 1978 en nog veel later met Schindler’s List van Spielberg uit 1993.

Het monument op de Amsterdamse Dam is bedoeld voor iedereen, maar elke slachtoffergroep heeft nu wel een eigen monument of gedenkteken. De herdenkingsbijeenkomst op 4 mei op diezelfde Dam is  bedoeld voor iedereen, maar dat weerhoudt verschillende groepen er niet van om hun eigen herdenking belangrijker te vinden.

Uitsluiting

Dat geldt voor de Nationale Herdenking op 15 augustus bij het Indisch Monument in Den Haag, maar zeker voor de Nationale Holocaust Herdenking rond 17 januari bij het Auschwitz monument in Amsterdam. Die laatste herdenking is steeds uitgebreider en ook formeler geworden en elk jaar komen er meer ambassadeurs en andere bobo’s bij. Je kunt deze twee herdenkingen, en al hun gemeentelijke en regionale offshoots, betitelen met de term uitsluiting, want alleen bestemd voor de doelgroep.

De herdenking op de Dam is hét voorbeeld van insluiting, en de lijst van wie onder ‘iedereen’ valt, wordt steeds groter. Dat geldt ook voor de fameuze struikelstenen, die oorspronkelijk bedoeld waren voor vermoorde Joden, Sinti en Roma, maar deze worden nu ook gelegd voor omgekomen politieke gevangenen, homoseksuelen, Jehova’s getuigen en euthanasie-slachtoffers.

Concurreren

Maar het gaat verder want er verschijnen nu ook struikelstenen voor Joden die na de oorlog vreedzaam in hun bed zijn gestorven, omdat ze ook geleden hebben.  Met zo een uitbreiding wordt ook de vermeende uniciteit van de Holocaust doorbroken, maar dat gebeurt natuurlijk al decennia. Als je je alleen met de Nederlandse geschiedenis bezighoudt, dan is de Holocaust uniek, maar zodra je wat globaler denkt, zul je eraan moeten wennen dat het onder het kopje ‘genociden’ valt en dus moet concurreren met alle andere genociden.