Duitsland voorkomt EU-sancties tegen Israël

De Europese Unie zal voorlopig geen sancties tegen Israël instellen. Duitsland en andere landen gingen zaterdag in Kopenhagen voor de voorstellen van EU-buitenlandchef Kaja Kallas liggen. Volgens de Duitsers hebben de voorgenomen sancties geen effect op de oorlog in Gaza. De Nederlandse VVD-minister Ruben Brekelmans wilde juist verder gaan en trok zaterdag met Slovenië op.

Het plan was om de samenwerking binnen het Horizon Europe-onderzoeksfinancieringsprogramma stop te zetten en Israëlische instellingen uit de European Innovation Council te weren. Volgens de Duitse minister Johann Wadephul van Buitenlandse Zaken zal dit waarschijnlijk geen invloed hebben op de politieke besluitvorming en militaire acties van Israël in de Gazastrook.

Niet overtuigd

De CDU-politicus gaf aan niet bijzonder overtuigd te zijn van de voorstellen en stemde tegen. Ook wees hij erop erop dat Duitsland zijn wapenleveringen aan Israël beperkt. “Ik denk dat dit een zeer gerichte maatregel is, een die zeer belangrijk en zeer noodzakelijk is.” Wetenschappelijke samenwerking is daarentegen juist zinvol, aldus de minister, die niet overtuigd is.

Gevolgen

Als de sancties zouden zijn doorgegaan, zou Israël miljoenen aan subsidies mislopen. Het zou onder meer gevolgen hebben voor startups of kleine bedrijven in de sectoren cybersecurity, drones en kunstmatige intelligentie. Volgens de Europese Commissie schendt Israël het associatieverdrag met de EU door haar optreden in Gaza. De Israëlische regering geeft aan dat de acties noodzakelijk zijn.

Geen meerderheid

Door de blokkade van Duitsland gaan de sancties niet door, want ze moesten door een meerderheid van landen worden aangenomen, en in proportionaliteit. Dat betekent dat de grote landen meer gewicht in de schaal leggen dan kleinere. Aangezien Duitsland het grootste land van de EU is, is dat land bij dergelijke stemmingen soms meer dan nodig voor een meerderheid.

Brekelmans

Nederland steunde het voorstel van Kallas juist. Demissionair minister Ruben Brekelmans (VVD) trok op met het Israël-sceptische Slovenië. Hij spreekt nu over ‘een kopgroep’ aan landen die zelf maatregelen tegen Israël gaan treffen. Brekelmans is nog steeds geen voorstander van een nationale handelsboycot tegen Israëlische nederzettingen, maar denkt aan een internationale weg.

Lijn-Veldkamp

Een dergelijke kopgroep zou kunnen bestaan uit de meest Israël-sceptische en -kritische landen in de EU. Hiertoe behoren Spanje, Ierland en Slovenië. Sinds enige maanden heeft Nederland zich onder leiding van de inmiddels vertrokken NSC-minister Caspar Veldkamp daar bij gevoegd. Landen die op de lijn van Duitsland zitten, zijn Oostenrijk, Tsjechië, Griekenland en Hongarije.

Eerst bespreken

Brekelmans kondigde zaterdag in Kopenhagen geen stappen aan. Hij wil eventuele stappen eerst in het demissionaire kabinet-Schoof bespreken. Daar krijgt hij te maken met BBB, een partij die juist opkomt voor Israël en vermoedelijk niet snel geneigd zal zijn mee te gaan met het idee van de kopgroep aan landen tegen Israël. Van vicepremier Mona Keijzer is bekend dat zij een pro-Israëlische houding heeft.

Zetels tekort

In de Tweede Kamer willen NSC en ook het CDA wel meer eigen maatregelen tegen Israël. Zij zitten sinds vorige week in het Israël-kritische blok, waar naast Forum voor Democratie (FvD) de linkse en progressieve partijen in zitten. Dit blok heeft 74 van de 150 zetels en komt dus twee zetels tekort om maatregelen tegen Israël af te dwingen. Na de verkiezingen van 29 oktober kunnen de verhoudingen echter in hun voordeel zijn.

Kopenhagen

EU-buitenlandchef Kallas was na afloop van de speciale vergadering in Kopenhagen nogal gefrustreerd. Het lukt haar maar niet om meerderheden te vinden om als EU tegen Israël op te treden. Volgens haar zouden de Europese burgers hun vertrouwen in de EU kwijtraken, omdat die geen besluiten inzake kan nemen. Het Deense voorzitterschap van de Europese Raad kon ondanks alles terugkijken op een dag die organisatorisch succesvol verliep.