Expo David Levinthal is primeur voor Europa

Voor het eerst is in Europa een grote overzichtstentoonstelling te zien van het werk van de Joods-Amerikaanse fotograaf David Levinthal. Een vervreemde reis langs Amerikaanse mythes, die de kunstenaar kritisch ontleedt. De tentoonstelling is vanaf vrijdag te zien in Museum H’Art in Amsterdam, en Jonet.nl ging er naartoe om alvast een kijkje te nemen.

Van kinds af aan is David Levinthal, geboren in 1949, gefascineerd door plastic speelgoedpoppetjes. Van soldaatjes en cowboys tot Barbies. Op een zwart-witfoto uit 1953 ligt hij op de grond in zijn ouderlijk huis en zet hij de figuurtjes in verschillende opstellingen. Die belangstelling verwerkt hij vanaf de jaren zeventig in zijn oeuvre. Hij positioneert speelgoed met zelfgemaakte decors op de achtergrond in zijn studio.

In eerste instantie heeft Levinthal niet genoeg geld om de dure, gedetailleerde poppetjes te kopen. Hij vindt dat die goedkopere versies zijn composities geen recht doen. Daardoor is fotografie met een minimale scherpte-diepte uit nood geboren, vertelt hij. Het resultaat is een vaag beeld waarin slechts een klein deel van de compositie scherp is. Daarmee vervaagt ook de grens tussen werkelijkheid en fictie. Een aanpak die zijn handelsmerk zou worden.

Overzicht

Museum H’Art heeft voor de expositie American Myth & Memory: David Levinthal zes belangrijke fotoseries naar Nederland weten te halen. Dat is het resultaat van de goede samenwerking met het Smithsonian American Art Museum, dat een groot aantal werken van de Amerikaanse fotograaf in huis heeft. De series History, Modern Romance, American Beauties, Baseball, Barbie en Wild West laten volgens de conservatoren zien hoe Levinthal zich over een periode van veertig jaar heeft ontwikkeld.

Iwo Jima

De expositie begint met de serie History, zijn meest recente werk en in het huidige tijdsgewricht ook het meest actuele. De allereerste foto die de bezoeker bij binnenkomst ziet, is Levinthal’s interpretatie van het iconische beeld van de zes Amerikaanse mariniers die de Amerikaanse vlag hijsen op het Japanse eiland Iwo Jima.

De foto Raising the Flag on Iwo Jima is op 23 februari 1945 gemaakt door de Amerikaanse fotograaf Joe Rosenthal, die er de Pulitzerprijs mee won. Dit beeld staat voor altijd gegrift in het collectieve Amerikaanse geheugen. Levinthal draait dit beeld om. Zijn vlag wijst de andere kant uit: naar rechts in plaats van naar links. Het doek is vies, gerafeld en zit vol kogelgaten.

Politiek beladen

De kunstenaar wil laten zien dat historische gebeurtenissen onder invloed van populaire cultuur veranderen in mythes. Ons perspectief op de werkelijkheid verandert mee. Te pas en te onpas verschijnen in de media variaties op Iwo Jima. Ook de Amerikaanse president Donald Trump wist precies wat hij deed toen hij, na de aanslag in 2024, omringt door veiligheidsagenten zijn vuist in de lucht balde.

Levinthal is zich maar al te goed bewust van de politieke situatie in zijn land. “De onzekerheid over waar het heen gaat in de VS brengt veel stress met zich mee”, zei hij in een interview met de Volkskrant in oktober vorig jaar. Toen was hij in Nederland om de expositie voor te bereiden. De Joods-Amerikaanse fotograaf ziet parallellen met het verleden. “Vroeger heb ik me weleens afgevraagd hoe het zou zijn geweest om in de jaren dertig in Duitsland te hebben geleefd. Nu krijg ik alsnog de kans om het te ervaren.”

Herkenning

Hoewel onscherp zijn de verbeelde historische gebeurtenissen direct herkenbaar. Levinthal deinst er niet voor terug om heldendom en historische trauma’s onder het vergrootglas te leggen.

Bijvoorbeeld met de foto Helicopter. Plastic soldaatjes zitten in het type helikopter dat we herkennen uit de speelfilm Apocalypse Now van Francis Ford Coppola en talloze andere Vietnam-films. Op de achtergrond stijgt een enorme oranje vuurbal op, die een explosie van napalmbommen suggereert. Een simpele maar effectieve weergave van de Vietnamoorlog.

Moord op JFK

In Dallas 1963 springt de roze hoed van het poppetje dat Jackie Kennedy moet verbeelden, direct in het oog. Zij zit naast haar man, president John F. Kennedy, vlak voor het moment van de aanslag. Die hoed is niet meer dan een vlek in een onscherpe omgeving, en toch herkenbaar. De foto is gebaseerd op de bekende film van Abraham Zupruder die als enige de moord op de president vastlegde. Hoe vaak is die film niet de wereld overgegaan?

Culturele iconen

Afwijkend in het werk is de serie Barbie. Ditmaal zijn de bekende poppen haarscherp afgebeeld. Een bewuste keuze. Levinthal speelt in deze serie een andere rol, vertelt hij. Hij is de modefotograaf, die prachtig geklede vrouwen op hun mooist wil laten zien. Barbie is jarenlang het synoniem voor het schoonheidsideaal. Met deze fotoserie wil hij de spanning laten zien tussen die esthetiek en verschuivende percepties van het stereotype beeld van vrouwen.

De algemene westerse kennis van de geschiedenis van de VS is grotendeels gebaseerd op die Amerikaanse culturele iconen. Dat maakt dat de Levintal’s beeldtaal universeel. Zelfs als je nog nooit in de VS bent geweest. De fotoserie Wild West stelt de cowboy met zijn paard centraal. Cowboys als symbool voor vrijheid, individualisme en doorzettingsvermogen.

Maar diezelfde mensen maakten de barre tocht door het ‘Wilde Westen’, grondgebied dat in hun ogen toch van niemand was. De gevolgen van die vaak gewelddadige kolonisatie van het leefgebied van de oorspronkelijke bewoners blijven in dat geromantiseerde verhaal onderbelicht. De heldhaftige cowboy is een verzonnen werkelijkheid, meent Levinthal.

De expositie vindt plaats in een tijd dat het Smithsonian American Art Museum in eigen land onder grote druk staat. President Donald Trump dreigt onder meer subsidies in te trekken voor tentoonstellingen ‘die geen positief beeld van de Amerikaanse waarden en cultuur geven’. Woke-kunst moet verdwijnen, en plaatsmaken voor een ‘patriottische koers’. Etiketten die juist niet van toepassing zijn op het werk van Levinthal. Gelukkig maar.