Gestolen doek Goudstikker-collectie in Argentinië

De Argentijnse politie en justitie zijn bezig met een groot onderzoek naar Joodse roofkunst. Het gaat om een schilderij uit de Goudstikker-collectie, die in de bange jaren ’40-’45 werd gestolen van de gelijknamige Joodse kuntsverzamelaar in Amsterdam. De politie is de woning binnengegaan waar het werk zich zou bevinden, maar dat bleek spoorloos, zo meldt het AD.

Het werk Damesportret van de Italiaanse kunstschilder Giuseppe Vittore Ghislandi werd in de Tweede Wereldoorlog geroofd door de hoge nazi-ambtenaar Friedrich Kadgien. Het staat al decennialang op een internationale opsporingslijst, maar is nog nooit gevonden. Eerder werd het huis verkocht en zo ontdekten AD-journalisten het doek. Sinds kort staat het werk op Lost Art Database, een online lijst voor Joodse roofkunst.

Huiszoeking

In de kustplaats Mar del Plata vond dinsdag een huiszoeking plaats, aldus de krant. De politie kon de inval doen omdat de Argentijnse officier van justitie een zaak geopend. Dat gebeurde met medewerking van de Argentijnse federale politie en Interpol, waarvan de secretaris-generaal op de hoogte is gebracht. Inmiddels is de Nederlandse staat ook betrokken bij de operatie.

Eenmaal binnen troffen de dienders – ze kwamen met tien man sterk – het schilderij niet aan. De officier van justitie kon wel melden dat ze een jachtgeweer en een revolver hebben aangetroffen en meegenomen, aldus het AD. Waar het kunstwerk zich op dit moment bevindt, is onduidelijk.

Boven de bank

Het schilderij ging in de woonkamer boven de driezitsbank van de twee dochters van Kadgien, de boekhouder van Herman Göring. die na de oorlog naar Argentinië ontsnapte. De man leeft niet meer maar zijn kroost wel. Een van het had het huis te koop gezet en zo kwam een foto met het doek argeloos op de site van de makelaar terecht. De verkoop is onderwijl van de baan en ook staat de advertentie niet meer online.

ABC News

“Kadgien is aan het einde van de oorlog naar Zuid-Amerika gevlucht,” vertelt AD-journalist Cyril Rosman Rosman aan ABC News, dat het nieuws van de krant heeft opgepikt. “We wisten uit archiefdocumenten dat hij diamanten, sieraden en twee gestolen schilderijen bij zich had. We hebben jarenlang geprobeerd zijn leven hier te reconstrueren en te achterhalen waar die schilderijen terecht zijn gekomen.”

Surrealistisch

Het AD heeft meer dan tien jaar onderzoek gedaan naar de zaak. Uiteindelijk werd freelance correspondent Peter Schouten werd op het pand afgestuurd. Hij belde aan en er deed niemand open, zegt hij tegen de Amerikaanse zender. “Maar we zagen binnen beweging. Toen zagen we een bordje ‘Te Koop’ in de tuin.” Terug in het hotel ontdekte Schouten samen met zijn man dat het schilderij op de site van de makelaar stond.

“Ik zei tegen hem: ‘Nee, dat kan niet waar zijn. De Nederlandse overheid is al tachtig jaar op zoek naar dit schilderij… het kan toch niet zomaar boven een bank in Mar del Plata hangen.’ Maar daar was het.” Collega Rosman had eenzelfde reactie. “Ik had niet verwacht dat een van de schilderijen waar we naar zochten zomaar in de woonkamer zou liggen. Het was surrealistisch.”

Aangifte

De beelden werden doorgestuurd naar Annalies Kool van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, in Nederland. “Volgens de aangifteformulieren van na de oorlog weten we dat Kadgien dit schilderij in zijn bezit had”, zegt Kool tegen ABC News. “Aangezien hij na de oorlog naar Argentinië is gevlucht en we het nu in de woonkamer van zijn dochters zien hangen, gaan we ervan uit dat het de afgelopen tachtig jaar in de familie is gebleven.”

Kool: “De afmetingen komen overeen, de compositie komt overeen en visueel komt het overeen met de archiefbeelden. Maar we zouden de achterkant van het schilderij moeten onderzoeken om dit te bevestigen. Er zouden etiketten of merktekens kunnen zijn die aantonen dat het uit de Goudstikker-collectie komt.” Gelukkig kreeg het AD extra foto’s van het huis met schilderbij van een tweede bron.

Waar rook is, is vuur

De journalisten hebben wekenlang geprobeerd contact te zoeken met de dochters van Kadgien. Na lang wachten kwam er een korte reactie van een van hen. Zij wilde weten wat ze van hen wilden. De mail die daarop volgde werd niet beantwoord, want de journalisten werden geblokkeerd en de advertentie ging plots offline. Hierdoor werd duidelijk: waar rook is, is vuur.

Claim

De erven Goudstikker willen het schilderij graag terug, zo is duidelijk. Zij worden vertegenwoordigd door de Amerikaanse advocaten Yael Friedman en Amelia Cuneo. Friedman bevestigt tegenover ABC News dat hun cliënt, Marei von Saher, Goudstikkers 81-jarige schoondochter en enige erfgenaam, voornemens is een officiële restitutieclaim in te dienen voor ‘Portret of a Lady’.

“Onze cliënt is van plan een claim in te dienen”, aldus Friedman. “Zij is de enige erfgenaam van de nalatenschap van Jacques Goudstikker en het is haar doel om de door de nazi’s geroofde kunstwerken terug te krijgen van haar schoonvader.” Jacques Goudstikker had als verzamelaar meer dan elfhonderd kunstwerken in zijn bezit. Na zijn vlucht, in de meidagen van 1940, namen de nazi’s vele van zijn objecten in bezit.

Goudstikker-affaire

Een deel van de collectie kwam na de oorlog in handen van de Nederlandse overheid, die in 2006 tot een restitutie kwam nadat de erven Goudstikker een langlopende claim hadden. Zeker 202 schilderijen kregen zij terug. Later maakten ze bekend dat ze blijven doorknokken om de overige negenhonderd vermiste objecten terug te vinden. Het doek dat zich in Argentinië bevindt is daar een van.

Van het bewuste schilderij ontbreekt op dit moment ieder spoor. Als het de Argentijnse autoriteiten menens is, zoeken ze door. Zo zouden de dochters van Kadgien kunnen worden opgespoord en verhoord. Het is nu aan de speurders in Argentinië om het kunstwerk te vinden.