Marty Supreme: briljante film over winnen als misverstand – recensie

In de fascinerende film Marty Supreme is tafeltennis nooit gewoon tafeltennis. Het is een manier van praten, van liegen, van verleiden; een sport als verkooptruc, en een verkooptruc als levenshouding. Pingpong en poen in een nostalgisch Joods New York. De film zelf gaar over de mythe dat je je ergens naartoe kunt bluffen om daar dan jezelf tegen te komen.

Marty Mauser – gespeeld door Timothée Chalamet – is een snelle jongen in het New York van begin jaren vijftig. Hij wil niet alleen wereldkampioen tafeltennis zijn, maar vooral gezien, gehoord en geloofd worden. En als de wereld daar niet meteen zin in heeft, dan duwt hij ‘m met dezelfde vanzelfsprekendheid wel zijn kant op.

Dat ‘Mauser’ fictief is, doet er weinig toe. Wel leunt de film losjes op de legendarische pingpong-oplichter Marty Reisman, een straatwijze New Yorker van Asjkenazisch-Joodse komaf. Hij groeide op in een volksbuurt met talloze achterafzaaltjes, waar hij met een batje en een grote mond zijn brood verdiende.

Regisseur Josh Safdie en co-scenarist Ronald Bronstein – beiden zelf Joods – gebruiken Reisman niet letterlijk in de film, maar hij is wel overal voelbaar: in de energie van de film en in de drang om te overleven via charme, gevatheid en onbeschaamd ondernemerschap.

Het Joodse New York is hierin het motorblok: niet zozeer religieus, maar wel cultureell; een wereld van grappen als verdedigingslinie, van status als doel, van “nog één truc” om boven te blijven drijven. Iets wat Safdie in zijn vorige film Uncut Gems (2019) over een Joods-Amerikaanse juwelier en gokverslaafde in New York ook al met succes naar het witte doek bracht.

Stuiterbal

Chalamet speelt Marty als een menselijke stuiterbal: te luidruchtig, te dichtbij, te gretig. Het knappe is dat hij de irritatie niet wegpoetst, maar vol inzet. Marty is het type dat je op een feestje na drie minuten al zat wordt, maar op het scherm werkt zijn aanwezigheid verslavend. Safdie laat hem zelden lang stilstaan: elke scène voelt als een spannende sprint, elk moment kan omslaan van komedie naar schaamte.

Elkaar gebruiken

Tegenover hem staat Gwyneth Paltrow als Kay Stone, een voormalige filmster die Marty’s energie tegelijk energie geeft en ontmaskert. Hun scènes zinderen volop, omdat ze elkaar continu uitdagen. De film wordt op zijn best wanneer die relatie niet romantisch wordt, maar blijft schuren: twee mensen die elkaar gebruiken en toch, tegen wil en dank, iets echts in elkaar ontdekken.

The Nanny

De Joodse link zit ook in de bijrollen en details. Fran Drescher (bekend van haar schelle stem in de jaren negentig hitserie The Nanny) duikt op met de scherpte, humor en charisma die je van haar verwacht. En Safdie’s New York is één grote variété-act: overal muziek, handel en geschmier. Marty Supreme voelt soms als een echo van Joods amusement uit die tijd: het idee dat je jezelf verkoopt omdat niemand anders dat voor je doet.

Trilling

Visueel is het een film die je bijna kunt ruiken, met zweet, aftershave en sigaretten. Safdie draait op 35 mm-film en dat geeft het geheel een korrelige nervositeit, alsof de stad zelf mee trilt. Ook de montage houdt je op het puntje van je stoel en vacht meesterlijk het snelle ritme van Marty.

Pingpongbal

Marty Supreme is een briljante film over winnen als misverstand. Over de mythe dat je je ergens naartoe kunt bluffen om daar dan jezelf tegen te komen. Safdie serveert die mythe als een pingpongbal: snel, venijnig, onvoorspelbaar. En in Marty’s energie als charmante oplichter zie je, tussen de grappen en de bravoure door, ook iets herkenbaars uit de Joods-New Yorkse geschiedenis: de noodzaak om van talent een truc te maken – en van een truc een toekomst.