Minderheid Joden Limburg slachtoffer onaangekondigde razzia’s

De vervolging van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog is in Limburg op onderdelen anders verlopen dan in de grote steden in het westen van Nederland. Dat concludeert oud-arts en onderzoeker Herman van Rens in zijn promotie-onderzoek. In Limburg werden de meeste Joden opgeroepen om zich te melden voor werkkampen. Hierdoor hadden ze korte tijd om te besluiten onder te duiken en werd slechts een minderheid slachtoffer van onaangekondigde razzia’s. De helft van de Limburgse Joden koos voor onderduik of een vlucht naar België of verder.

Van Rens laat zien dat er echter grote verschillen bestonden in de overlevingskans tussen de verschillende gemeenten in de provincie Limburg. Deze verschillen konden worden verklaard doordat in sommige steden en dorpen hulpnetwerken ontstonden binnen tamelijk gesloten groepen, waarbinnen het helpen van mensen in nood een collectieve norm werd. Het aandeel van een klein aantal invloedrijke morele leiders was hierin van belang. Van Rens: “Er zijn gemeenten en regio’s in Limburg waar het percentage aan vervolgingen en slachtoffers hoger lag dan in andere gemeenten en gebieden. Ten westen van de maas en in Noord-Limburg werden bijvoorbeeld meer mensen geholpen te overleven dan in de rest van Limburg.”

Zijn verklaring is duidelijk. “Dat komt omdat er door toevalsfactoren in sommige delen van Limburg een maatschappij ontstond die erop gericht was om Joden te helpen. Dat gebeurde omdat er dan een kleine groep mensen met gezag was die hierop toezag. Mensen als pastoren en hoofden van scholen. Zij wezen de morele weg. Daarnaast moest er al een veilige en vertrouwelijke samenlebving bestaan.” Als deze voorwaarden ontbraken, dan was volgens Van Rens de kans groot dat er meer Joden werden vervolgd.

Van Rens besteedt in zijn onderzoek ook aandacht aan de vervolging van Sinti – doorgaans aangeduid als ‘zigeuners’ – in Limburg. Er bestonden grote verschillen tussen de vervolging van de Sinti en die van de Joden. De maatregelen tegen Sinti kwamen meer tot stand als gevolg van druk uit de samenleving. Pas in een later stadium kregen Sinti een plaats in het racistisch wereldbeeld van de nationaalsocialisten.