Onderzoek: online Jodenhaat in Nederland verdubbeld

Het antisemitisme op internet is in de afgelopen jaren in Nederland sterk toegenomen. Tussen 2021 en 2024 verdubbelde het aandeel antisemitische berichten op sociale media en online fora. Het deel aan online berichten met directe antisemitische bedreigingen tegen Joden vervijfvoudigde in vier jaar tijd. Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksbureau Textgain, uitgevoerd in opdracht van het CIDI en Meld Antisemitisme.

Voor het onderzoek werden meer dan 105 miljoen openbare berichten op vijftien sociale mediaplatformen, fora en alternatieve online media geanalyseerd. De Hamas-terreurdaden van 7 oktober 2023 vormen daarin een trendbreuk. Sindsdien is het online antisemitisme in Nederland sterk toegenomen en op een structureel hoger niveau gebleven.

Geest uit de fles

Niet een platform keerde na oktober 2023 terug naar het eerdere niveau van online Jodenhaat. De verharding is tevens zichtbaar in de inhoud van berichten. Het gebruik van antisemitische scheldwoorden vervijfvoudigde tussen 2021 en 2023. En in 2023 en 2024 werden meer dan duizend online berichten met directe antisemitische bedreigingen tegen Joden geregistreerd, waaronder oproepen tot uitroeiing en moord op Joden.

Anti-zionisme

Het onderzoek toont eveneens aan dat antisemitisme zich steeds meer verweeft met bredere online discussies. Traditionele complottheorieën over vermeende Joodse macht en controle blijven aanwezig, maar sinds 2023 gaat een steeds groter deel van de antisemitische berichten over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Het aandeel anti-Israël- en antizionistische retoriek binnen antisemitische content steeg van 18 procent naar 42 procent in 2024.

Echokamers

Waar Jodenhaat in 2021 nog vooral werd verspreid in radicaal-rechtse en complot-gedreven echokamers, breidt dit zich vanaf 2023 uit naar (radicaal-) linkse echokamers. En buitenlandse beïnvloeding groeide van onzichtbaar in 2021 tot een structurele factor in 2024. Ook de toon van gesprekken over Joden is structureel vijandiger dan die van het algemene online debat.

Giftig

Slechts dertig tot 35 procent van de berichten over Joden is volledig neutraal. In het algemene online verkeer ligt dat aandeel tussen de 63 en zeventig procent. De ernst van de berichten neemt eveneens toe. Het aandeel berichten met een middelmatig toxiciteitsniveau steeg van 12 procent in 2021 naar bijna 18 procent in 2024. Het aandeel zwaar giftige berichten verdubbelde in dezelfde periode.

Normalisering

Verder laat het onderzoek zien dat online meme-cultuur steeds vaker dient als ingang voor gestructureerde radicalisering en de verspreiding van antisemitische ideeën. Via ogenschijnlijk humoristische berichten en afbeeldingen worden antisemitische ideeën, stereotypen en verwijzingen naar antisemitische literatuur verder verspreid en genormaliseerd.

Blijvend

‘De onderzoekers concluderen dat online antisemitisme geen tijdelijk verschijnsel is, maar een structureel en diepgeworteld probleem dat zich aanpast aan actuele gebeurtenissen en telkens nieuwe vormen aanneemt. Daarnaast wordt het steeds zichtbaarder, agressiever én normaler binnen (delen van) het online debat’, aldus het Centrum Informatie en Documentatie Israël en Meld Antisemitisme in een persbericht.

Meer meten

Het onderzoek vormt de eerste editie van een meerjarige monitor van online antisemitisme in Nederland. Het doel is het onderzoek jaarlijks te herhalen, zodat ontwikkelingen tijdig kunnen worden gesignaleerd en gerichte maatregelen kunnen worden genomen om verdere verharding en verspreiding van online antisemitisme tegen te gaan.

Het rapport en andere subonderzoeken zijn hier te vinden. Het onderzoek werd mede mogelijk gemaakt met hulp van de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB).