Opgeruimd staat netjes – column Raya Lichansky

Het huis van Raya Lichansky in Leeuwarden puilt uit van de boeken. Kookboeken, om precies te zijn. Wat te doen met al die pareltjes van naslagwerken vol recepten en mooie verhalen? Omdat het niet meer gaat, was het toch tijd voor een opruimactie.

Halverwege de zomervakantie zijn we, zegt de kalender. Wij blijven dit jaar in Nederland, larderen deze weken met gezellige dingen met kleinkinderen en vrienden en doen tussen de bedrijven door ook nuttige dingen in huis. Eén daarvan is een klusje waar ik nogal tegenop zie: het uitdunnen van mijn collectie kookboeken. Daarvan heb ik er in pakweg vijfenveertig jaar een enorme verzameling aangelegd.

Voor de verhuizing van Amsterdam naar Friesland was er al heel wat naar de kringloop gegaan, maar toen in Leeuwarden de boekenkasten opnieuw tot de nok toe gevuld raakten, was een volgende opschoonactie onvermijdelijk. Zes grote boodschappentassen vol vonden een goed heenkomen bij Klaas en zijn tweedehandsboekhandel de Rode Loper, en in de vrijgekomen plankruimte konden de overgebleven culinaire naslagwerken – nog altijd bijna tien meter! – in elk geval geordend een plek krijgen.

Ik nam me voor: één nieuw boek erin, dan ook één boek eruit. Maar dit mooie plan is blijven steken in het goedebedoelingenstadium, en zo zie ik me genoodzaakt om opnieuw te snoeien in de kookboeken. De nieuwste aanwinsten, waaronder alle boeken van Yotam Ottolenghi, mogen in elk geval blijven, maar wat te doen met de rest?

Joodse kookboeken

Wat zeker blijft, is de verzameling oriëntaals koken in de volle breedte van het nabije tot het verre Oosten, de standaardwerken over de keukens van Frankrijk (veel) en Italië (iets minder) en over culinaire wetenschap.

En dan zijn er de planken met Joodse kookboeken. Daar staat, gewoon in mijn eigen werkkamer, de diaspora. Nederland, Amerika, Sicilië, Frankrijk, Israël, Rusland, de landen rondom de Middellandse Zee, India en China en de Jiddisje, Oostjoodse keuken. Het boek ‘De klassieke Palestijnse keuken’ was ik vergeten – misschien toch eens kijken of ik de verschillen en raakvlakken met de hedendaagse Israëlische keuken kan ontdekken?

Van het standaardwerk ‘De Joodse keuken’ van Claudia Roden, met haar mooie en leerzame verhalen, hebben we ook de tweede editie met aanvullingen over de Joodse keuken in Nederland. Echt serieuze, niet gastronomische maar wel zeer Joodse kennis verwierf ik met ‘Aan tafel bij de rabbijn, eten en drinken in bijbels perspectief’ (1999, Uitgeverij Kok te Kampen) van de rabbijnen Raph Evers en Leo Mock z.l.

Het voorwoord zet meteen de toon: ‘Eten wij om te leven of leven wij om te eten?’ De geleerde heren laten geen aspect onbehandeld in hun boeiende betoog, dat begint bij Maimonides en eindigt bij de kosjer-business. Een jaar eerder verscheen van de hand van de koningin van het culischrijven, Wina Born (1920-2001), de ‘Culinaire bijbel, eten en drinken in de Bijbel’.

Ze is met de spreekwoordelijke stofkam door àlle bijbelboeken gegaan en alles wat ze vond dat met voedsel en eten te maken heeft, bijeengebracht in een onderhoudend verhaal, compleet met register.

Spekjes

Mijn collectie Joodse kookboeken is me extra dierbaar, omdat die als vanzelf is ontstaan, lang voor mijn Joodse binding onomstotelijk vast stond. De vraag van een tv-kijker, dertig jaar geleden, waarom ‘zo‘n kosjer meisje toch steeds weer met spekjes kookte’ is al jaren niet meer relevant: die nesjomme was er kennelijk altijd al.