Te veilen doek Van Gogh mogelijk roofkunst

Een veiling bij Sotheby’s in New York van een schilderij van Vincent van Gogh lijkt voorlopig van de baan te zijn. Het doek, dat honderden miljoenen dollars zou moeten opbrengen, is mogelijk roofkunst. De oorspronkelijke Joodse eigenaren moesten het verkopen onder druk van de nazi’s, zo blijkt. Omdat de erven stellen dat de verkoop nooit vrijwillig heeft plaatsgevonden, twijfelt Sotheby’s nu of de veiling wel door moet gaan.

Het gaat om het schilderij Châtaigniers en fleurs – Bloeiende kastanjebomen – dat Van Gogh in mei 1890 vervaardigde. Hij was destijds ontslagen uit de psychiatrische inrichting van in Saint-Rémy en was net aangekomen in het dorp Auvers-sur-Oise, nabij Parijs. Hij ging weer aan de slag en schilderde veel werken. Het beeld bevat grote kastanjes vol bloesem, wandelende vrouwen op straat en veel blauw, groen en geel.

Schoonzoon

Twee maanden later overleed Van Gogh op 37-jarige leeftijd. Zijn broer Theo nam het doek over, waarna het in handen kwam van diens weduwe. Zij verkocht zij het aan een Franse aristocraat, de prins de Wagram, die het op zijn beurt in 1909 doorverkocht aan de Duits-Joodse uitgever Samuel Fischer. Na zijn dood kwam het in bezit van zijn schoonzoon Gottfried Bermann Fischer.

Belasting

De familie Fischer werd door het nationaalsocialistische regime vervolgd om haar Joodse afkomst en moest nazi-Duitsland ontvluchten. Omdat ze al veel geld hadden verloren en met hun vertrek belasting moesten betalen – het regime pakte geld af van Joden die het land ontvluchtte – moesten ze kostbare bezittingen verkopen. Enkele maanden na hun vlucht werd het schilderij verkocht.

Argentinië

Via omzwervingen kwam het doek uiteindelijk terecht bij het Argentijnse echtpaar Nelly Arrieta de Blaquier en Carlos Pedro Blaquier. Zij hebben het sinds 1975 in bezit gehad en besloten eerder om het te laten veilen bij Sotheby’s in New York. De Joodse erven stellen echter dat de Van Gogh onder dwang en onder invloed van nazi-vervolging is verkocht in Amsterdam.

Oplossing

De Duitse advocaat van de Joodse familie, Gunnar Schnabel, heeft Sotheby’s gevraagd aan te tonen dat het schilderij destijds tegen een eerlijke marktprijs en zonder dwang is verkocht. Ze willen dat er een eerlijke oplossing komt voordat het schilderij wordt geveild, aldus de Times of Israel. Sotheby’s zegt uit eigen onderzoek blijkt dat er geen dwang was, maar wil wel met de erven in gesprek blijven.

Overlegd

‘Sotheby’s neemt herkomst- en restitutiekwesties zeer serieus en heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de eigendomsgeschiedenis van Châtaigniers en fleurs‘, meldt het veilinghuis in een bericht. ‘We zijn op de hoogte van de zorgen die onlangs door vertegenwoordigers van de erfgenamen van Fischer zijn geuit en hebben met hen overlegd over de geschiedenis van het schilderij’.

Principes

Het doek heeft een geschatte waarde van 163 miljoen euro of 180 miljoen dollar. Het schilderij is een van de relatief weinige werken de laatste periode van Van Gogh die nog in particulier bezit zijn. De Joods erfgenamen willen met de Principes van Washington uit 1998 werken, waarbij uitgegaan wordt van elf punten waarmee kan worden getoetst of er sprake is van Joodse roofkunst.