The Bride! tussen gothic glamour en golem-mythe

Filmrecensie. Alsof iemand Bride of Frankenstein door een jukebox heeft gehaald en er tegelijk een gangsterfilm, een cabaretshow en een punkhorror uit heeft getrokken: The Bride! opent brutaal, snel en met eenenergie die je óf meteen omarmt óf direct van je afduwt. Maggie Gyllenhaal maakt geen keurige hervertelling, maar een koortsdroom die voortdurend van gedaante wisselt – en juist daardoor memorabel wordt.

We zitten in het Chicago van de jaren dertig. Jessie Buckley is Ida: een vrouw met een harde buitenkant, een blik die niet om toestemming vraagt, en een leven dat abrupt eindigt door geweld. Vervolgens wordt ze – onder de handen van de excentrieke wetenschapper Dr. Euphronious (gespeeld door Annette Bening) – weer tot leven gebracht om de eenzame Frankenstein (Christian Bale) gezelschap te houden en uiteindelijk aan een bruid te helpen. Wat daarna volgt is “beyond what either of them could ever have imagined”, zoals de officiële synopsis het netjes samenvat. 

Baldadig

Gyllenhaal trapt af met een vondst die heerlijk baldadig is: Buckley verschijnt óók als Mary Shelley, een zure, geestige aanwezigheid die als een soort bovennatuurlijke motor de film in beweging zet. Dat idee wordt niet altijd consequent doorgezet, maar Buckley maakt er goud van. Ze speelt Ida als een krachtige vrouw die nog moet wennen aan zichzelf en aan haar lichaam: brutaal, onbeholpen, hongerig naar ervaring, met humor die ineens omslaat in iets gevaarlijks.

Bonnie-en-Clyde

Bale maakt van het monster geen karikatuur, maar een beschadigde romanticus: iemand die niet zozeer wil vernietigen, maar wil bestaan naast een ander. De film geeft hun dynamiek iets van een scheve Bonnie-en-Clyde: twee buitenstaanders die elkaar vinden, niet omdat ze ‘passen’, maar omdat niemand anders plek voor ze heeft. In de marge duiken Peter Sarsgaard en Penélope Cruz op als speurders, en Jake Gyllenhaal als een dandy-achtige filmster die de boel nog extra richting groteske satire duwt. 

De Golem

Gyllenhaals eigen culturele bagage is geworteld in het Jodendom: ze is opgegroeid in de Joodse cultuur en identificeert zich als Joods. Ook voelt The Bride! als een film die het Frankenstein-motief terugschrijft naar een Joods geladen idee: dat van het gemaakte wezen.

De golem uit de Joodse traditie, een schepsel dat mensen vormgeven om te beschermen maar dat ook kan ontsporen, is al eeuwen een verhaal over macht, verantwoordelijkheid en de angst voor je eigen creatie. In The Bride! wordt Ida precies zo’n schepsel: samengesteld om iemands leegte op te vullen, maar uiteindelijk vooral bezig met één vraag: wie is eigenaar van dit lichaam—de maker, de voorzienigheid, of zijzelf?

Geest

Daar komt nog iets bij: de film begint met een geest die zich in een lichaam nestelt. In Joodse folklore bestaan verhalen over geesten en dybbuks – over identiteiten die niet netjes in één huid blijven. Gyllenhaal gebruikt dat niet als lesje, maar als gevoel: Ida is tegelijk nieuw leven, oude woede en geleende taal. En precies daarin wordt de film op zijn best: wanneer hij het monsterlijke niet als uiterlijk effect inzet, maar als metafoor voor wie door de samenleving tot een ding wordt gemaakt – en dan toch een plek opeist.

Onvoorspelbaar

Is het allemaal even strak? Nee. De toon schiet soms zo hard alle kanten op dat film wat onevenwichtig is. Maar zelfs als The Bride! wankelt, doet hij dat met lef. En Buckley – razend, grappig, onvoorspelbaar – zorgt dat je blijft kijken naar een bruid die eindelijk niet alleen een creatie is, maar vooral een eigen wil heeft.