Tweede onderduikplek in Drents Valtherbos ontdekt

In de Drentse plaats Valthe is een tweede schuilplaats ontdekt waar Joden in de bange jaren ’40-’45 zaten ondergedoken. Net als de andere, reeds bekende plek is deze gevonden in het Valtherbos. Naar verluid zaten hier dertien Joden verschuild om de oorlog door te komen. Amateuronderzoeker Johan Withaar uit Emmen ontdekte een aantal jaar geleden de eerste plek en wist dat er een tweede moest zijn. Nu is die gevonden. Jaarlijks wordt Valthe door velen bezocht om te leren over de onderduikers en de verschrikkingen van de Sjoa. Het zopas ontdekte hol is sinds kort ook open voor het publiek. Het is een ondiepe, geërodeerde kuil met een leefgedeelte en slaapplaatsen voor mannen en vrouwen.

Momenteel werkt Withaar aan een boek over de onderduikers en mede in het kader daarvan is hij gaan spoorzoeken. Hij wist dat er een tweede schuilplaats moest zijn, maar kon die nog niet vinden. In 2017 kwam hij in contact met oud-verzetsstrijder Aaltjo Oldenburger, die hem aanwijzingen kon geven. “Oldenburger had na de oorlog de letter A in een boom gegraveerd. Vanaf dat punt is het dertig meter het bos in voor je bij het hol uitkomt. Dat blijkt nu precies te kloppen,” aldus Withaar tegen RTV Drenthe. Het vinden van het hol ontroerde hem. “Dit is de plek waar ze in spanning zaten. Waar ze misschien wel ruzie maakten om een stukje vlees. Waar ze misschien ook wel vrolijke momenten hebben beleefd. Dit is de plek waar het allemaal is gebeurd.”

Sneeuwballengevecht
De tweede schuilplek ligt op circa vierhonderd meter van de reeds bekende onderduikplek en is sinds kort voor iedereen te bezoeken. Withaar: “Het hol was negen bij vier meter. Voorin was het leefgedeelte en achterin waren de slaapplaatsen. In de wand zaten een paar sinaasappelkistjes, waarin ze wat dingen konden opbergen. Verder hadden ze een simpele houten bank en een kacheltje.” De onderzoeker heeft al de nodige informatie naar boven weten te halen. “Toen het sneeuwde hebben ze hier wel een sneeuwballengevecht gehouden. En Sinterklaas was de mooiste tijd van hun leven. Dan werden ze verkleed als Sinterklaas en zwarte piet en gingen ze gewoon over straat, want dan waren ze niet herkenbaar.”

In het najaar van 1942 moesten alle Joden van Emmen zich melden voor een werkkamp. Degenen die zich bij de bezetter meldden, werden uiteindelijk afgevoerd naar de vernietigingskampen in het Oosten. Een handjevol Joden dook onder bij een kippenboer in Valthe, een dorp dat ten noorden van Emmen ligt. Daar was het echter niet veilig genoeg en zodoende vluchtten ze het Valtherbos in en creëerden ze daar een hol, waar ze negen maanden met zestien man ondergedoken zaten. In 1943 werden de onderduikers ontdekt. Een aantal wist te ontkomen en groef een paar honderd meter verderop een tweede hol. Withaar: “Daar hebben uiteindelijk dertien onderduikers gezeten, tot de bevrijding van Valthe op 11 april 1945.”

Vandalen
Jarenlang werd de tweede onderduikplek geheim door Staatsbosbeheer gehouden uit angst dat vandalen het zouden vernielen. Pas nadat Withaar de plek had gevonden, kwam er discussie over het openstellen ervan. “Het maakt onmiskenbaar onderdeel uit van de hele geschiedenis van de onderduikers in dit bos. Het verhaal zou niet compleet zijn als we niet wisten waar dit lag,” zegt hij tegen RTV Drenthe. Samen met onder meer Staatsbosbeheer en de gemeente Borger-Odoorn werd besloten de plek alsnog openbaar te maken. Er is nu een informatiebordje geplaatst. “We hebben bij het eerste hol een prachtige herdenkplek met een monument. Met dit hol willen we het vergankelijke leven illustreren. Het hol zal langzamerhand dichtgroeien.”

Lees ook:
Aaltjo Oldenburger krijgt Yad Vashem-onderscheiding
Oldenburger hielp mee met het verbergen van vele Joden, waaronder zijn eerdere werkgevers, het echtpaar Maurits en Rosa Jakobs, in een zelfgebouwd hol in het Valtherbos.