Ambitieuze thriller van Steven Spielberg – recensie

Steven Spielberg heeft zijn carrière gebouwd op verwondering. Van buitenaardse bezoekers in Close Encounters of the Third Kind en E.T. tot de historische Joodse trauma’s in Schindler’s List en Munich: telkens draait het uiteindelijk om dezelfde vraag: hoe reageren mensen wanneer hun wereldbeeld plotseling op losse schroeven komt te staan?

Met Disclosure Day keert de inmiddels tachtigjarige Joodse regisseur terug naar het science fiction-terrein dat hem zo beroemd maakte. Het resultaat is een ambitieuze thriller over buitenaards leven, staatsgeheimen en de angst voor een waarheid die te groot is om te bevatten. Tegelijkertijd voelt de film als een persoonlijke reflectie van een filmmaker die zijn hele leven heeft gezocht naar het onbekende.

Zoektocht

Daniel Kellner (Josh O’Connor), een cybersecurityspecialist met toegang tot uiterst gevoelige informatie, komt in bezit van gegevens die kunnen bewijzen dat buitenaards leven al veel langer bekend is bij machthebbers dan het publiek ooit heeft geweten. Op de vlucht voor Wardex, een schimmige organisatie geleid door Noah Scanlon (Colin Firth), probeert hij de waarheid naar buiten te brengen.

Ondertussen krijgt de meteorologe Margaret Fairchild (Emily Blunt) na een mysterieuze gebeurtenis te maken met vreemde mentale vermogens die mogelijk verband houden met hetzelfde geheim. Wanneer hun wegen elkaar kruisen, ontwikkelt de film zich van een samenzweringsthriller tot een existentiële zoektocht.

Geen clichés

Spielberg blijft gelukkig ver weg van de meeste filmclichés rond buitenaards leven. De kracht van Disclosure Day zit niet in de vraag óf er aliens bestaan, maar in de gevolgen van die ontdekking. Wat gebeurt er met politiek, religie en identiteit wanneer fundamentele ideeën over waarheid en werkelijkheid wegvallen? Die vraag hangt boven vrijwel iedere scène.

Disclosure Day sluit ook eerder aan bij de Joodse traditie van existentialisme en een permanente zoektocht dan bij de gebruikelijke Hollywoodfantasie over buitenaardse wezens. De waarheid is volgens Spielberg geen eindpunt, maar het begin van een morele en spirituele ontdekkingstocht.

Donker en filosofisch

Wie hoopt op de pure kinderlijke verwondering van E.T. zal merken dat Spielberg tegenwoordig een andere filmmaker is. Disclosure Day is donkerder, filosofischer en soms zelfs opvallend somber. De regisseur lijkt minder geïnteresseerd in de aliens zelf dan in de menselijke reacties op hun bestaan.

Dat levert enkele indrukwekkende scènes op, gedragen door een uitstekende Emily Blunt. Zij geeft haar personage een geloofwaardige mix van nieuwsgierigheid, angst en morele overtuiging. Josh O’Connor vormt een sterk tegengewicht als idealistische klokkenluider die steeds verder verstrikt raakt in een wereld van complotten en desinformatie. Ook Colin Firth geniet zichtbaar van zijn rol als beheerste antagonist.

Niet alles werkt even goed. Met een speelduur van bijna tweeënhalf uur kent de film momenten waarop het verhaal verzandt in uitleg en omwegen. Sommige onthullingen missen bovendien de emotionele impact die Spielbergs beste werk zo goed kenmerkt. 

Joodse tradities

Toch blijft Disclosure Day fascineren, juist omdat Spielberg uiteindelijk een verrassend Joodse vraag stelt. Niet: bestaan buitenaardse wezens? Maar: hoe leef je verder nadat je hebt ontdekt dat de werkelijkheid groter is dan je dacht? Dat is de vraag die door de eeuwen heen centraal staat in veel Joodse verhalen, teksten en tradities. Kennis brengt verantwoordelijkheid. En zekerheid maakt plaats voor twijfel.

In een tijdperk waarin iedereen beweert de waarheid te bezitten, maakt Steven Spielberg een film die juist laat zien hoe ontwrichtend waarheid kan zijn. Misschien is dat wel de meest interessante onthulling van allemaal. Disclosure Day is geen nieuwe Close Encounters, maar wel een intelligente en ambitieuze nieuwe film van een verrassend spirituele Spielberg die meer geïnteresseerd is in geloof dan in vliegende schotels.