Antwerpse Vondel-link – column Jonath Weinberger

Op oudejaarsavond stond de Vondelkerk in lichterlaaie. Jonath Weinberger vond dat een moment om even de geschiedenis in te duiken en stil te staan bij de man naar wie kerk en park vernoemd zijn: Joost van den Vondel. Hoe zou deze schrijver, gekenmerkt door zijn scherpe pen, vandaag reageren op het fanatisme dat in onze contreien heerst?

Het zal helaas niemand ontgaan zijn dat op oudejaarsavond de Vondelkerk afgebrand is. Op het moment dat het gebeurde was ik met mijn man op vakantie in Kreta. Ik moest toch even opzoeken welke kerk men dan precies bedoelde. Algauw begreep ik dat het de kerk betrof waar ik verschillende keren per week langsloop tijdens mijn hardloopsessies in het Vondelpark.

Uit Antwerpen

De kerk werd zo’n decennium na de aanleg van het Vondelpark gebouwd in de tweede helft van de negentiende eeuw. Beide werden vernoemd naar de illustere Joost van den Vondel, een van Nederlands grootste dichters en schrijvers. Maar wat misschien minder geweten is, is dat Vondel uit een doopsgezinde familie kwam afkomstig uit Antwerpen.

Zijn ouders vluchtten omwille van de Spaanse repressie tegen protestanten naar Keulen, Vondels geboortestad. Vervolgens kwam hij via Utrecht, op negenjarige leeftijd, in Amsterdam terecht. Vondel is een van de vele voorbeelden van gevluchte intelligentsia uit de door Spanje bezette Zuidelijke Nederlanden, die mede de Gouden Eeuw in Nederland vormgaven.

Maatschappijkritiek

Ik vind het best bijzonder dat mijn favoriete hardloopplek gewijd is aan een man die wortels heeft uit een stad waar ik zelf meer dan een decennium gewoond heb, en waar mijn zonen geboren zijn. Vooral ook omdat het Vondelpark vaak een inspiratiebron is voor mijn eigen schrijfsels en ideeën.

Vondel was een indrukwekkende man. Hij was een autodidact die gewaagde keuzes durfde te maken en zijn eigen pad koos in tijden van religieuze onrust. Ook Vondels oeuvre was inspirerend. Hij durfde met zijn scherpe pen de maatschappij een spiegel voor te houden. Zo waarschuwde hij in het treurspel ‘Jeptha’, of Offerbelofte voor het gevaar van blind moreel en religieus fanatisme.

Koopkracht

In ‘Palamedes’of Vermoorde Onnooselheit, een allegorie op de val en terechtstelling van Johan van Oldenbarnevelt, stelde hij politiek onrecht aan de kaak. Dit ging niet ongestraft: zijn werk werd in beslag genomen en de arme man moest een boete van driehonderd gulden betalen (zo’n 30.000 euro in koopkracht van vandaag). Kortom: Vondel durfde religieuze en politieke grenzen op te zoeken, waar tijdsgenoten voorzichtig zwegen.

Hoe vandaag?

En dan denk ik: wat zou Vondel denken van de vele propagandistische bekladdingen die zijn park ontsieren? Het Vondelpark wordt keer op keer besmeurd met anti-Israëlische graffiti en stickers die haat prediken. Zou de man die ook inspiratie haalde uit Bijbelse verhalen van het Israëlitische volk zich keren tegen de fanatieke blindheid, talloze verdraaiingen en onrechtvaardige haat tegen Israël en het Joodse volk?

Ergens hoop ik dat hij zich vandaag zou uitspreken tegen het op hol geslagen Pro-Pally activisme. In zijn werk ‘Lucifer’ waarschuwde Vondel immers tegen massahysterie: ‘De drift berooft den geest van ’t helder licht der reden.’ Dat hij durfde te kiezen voor de underdog ook al kon hem dat sociaal en economisch benadelen, bewees hij door zich te bekeren naar het katholicisme in het streng calvinistische Amsterdam.

Morele waarheid

We leven wederom in een tijd waarin velen zwijgen, uit vrees voor de oncomfortabele consequenties van het verdedigen van de morele waarheid. Wat ik wel met zekerheid kan concluderen is dat ik in mijn toekomstige rondjes hardlopen mijn Antwerp Running Crew-T-shirt met nog meer trots zal dragen; terwijl ik mij een weg zwoeg door het park vernoemd naar deze beroemde Belg avant la lettre.