Beatrix bij interreligieus netwerk In Vrijheid Verbonden

In het Academiegebouw van Utrecht heeft prinses Beatrix (87) de jaarlijkse bijeenkomst bijgewoond van In Vrijheid Verbonden (IVV). Het interreligieuze netwerk, waar ook de Joodse gemeenschap aan deelneemt, kwam bij elkaar met een programma voor young professionals en anderen. Ook was er een lezing van Birgit Meyer, hoogleraar religiestudies aan de Universiteit van Utrecht.

IVV had dit jaar een symposium georganiseerd dat zich richtte op young professionals die vanuit hun levensbeschouwing met elkaar in gesprek gaan. Het was de bedoeling dat ze ‘hun eigen visie op religieuze ontmoetingen verdiepen en verrijken’. Het hoofddoel: bruggen slaan tussen religies en zorgen voor meer inzicht en begrip voor elkaar.

Brand

In het Academiegebouw waren verschillende workshops en bijeenkomsten. Rond een uur of half vier ‘s middags arriveerde prinses Beatrix, die zich al naar binnen wandelend liet ontvallen bezorgd te zijn over de grote brand die in Utrecht woedde. In het weekend gingen verschillende panden in de binnenstad in vlammen op na een grote knal. Mensen werden geëvacueerd en niemand raakte gewond – de tekst gaat verder onder de video.

Tussenruimte

Binnen woonde de prinses een lezing bij van Birgit Meyer. Titel: ‘De Tussenruimte als basis voor Interreligieuze en Interlevensbeschouwelijke Ontmoetingen in een Pluralistische en Seculiere Samenleving’. De hoogleraar religiestudies wees iedereen eerst nog even op de speelruimte die een democratische samenleving aan religies biedt. De grondwet is bepalend voor de ruimte die alle burgers hebben om hun geloof en identiteit uit te dragen.

Kaders

“Religie wordt door de seculiere staat gereguleerd én beschermd, onder andere door de artikelen 6 en 23. Bij de vrijheid van godsdienst gaat het niet alleen om wetten, maar ook om sociaal-culturele normen die leidend zijn in de omgang met religieuze, en andere, verschillen,” aldus Meyer, die tevens antropoloog is. Niet alleen in Nederland, maar ook in Afrika moeten religies met en naast elkaar leven.

Ghana

Meyer onderzocht de verhoudingen tussen godsdiensten in Ghana, een West-Afrikaans land waar het christendom, de islam en natuurgodsdiensten aanwezig zijn. Ze haalde onderzoeker Georg Simmel aan, die in een beroemd essay het begrip ‘tussenruimte’ introduceerde als de voorwaarde voor sociale relaties tussen gelovigen of verschillende religies en levensbeschouwingen. In Ghana zijn die tussenruimtes aanwezig.

Verhouden

“Simmel stelt dat tussenruimtes de locaties zijn waar verschillende actoren zich bewust worden van elkaar en zich tot elkaar verhouden. Personen kunnen naast elkaar bestaan, wat impliceert dat de ruimte tussen hen leeg is. Maar zodra ze zich tot elkaar gaan verhouden wordt de ruimte geanimeerd en levendig. Voor Simmel is de tussenruimte een gebruikte ruimte tussen personen die op meerdere manieren met elkaar in relatie staan.”

Hannah Arendt

Meyer deelt de mening van de Joodse filosofe Hannah Arendt dat ‘samenleven in de wereld in wezen betekent dat er een wereld van dingen is tussen degenen die deze gemeen hebben, zoals een tafel zich bevindt tussen degenen die eromheen zitten; de wereld, zoals elke tussenruimte, verbindt en scheidt mensen tegelijkertijd’. Belangrijk in Arendts uitspraak is dat wat men gemeen heeft zowel verbindt als scheidt, aldus Meyer.

“Net zoals de tafel gedeeld wordt, fungeert hij ook als een grens. Bij het ontwikkelen van een materiële benadering van geleefde religieuze pluraliteit is de ‘wereld van dingen die zich tussen degenen bevindt die deze gemeen hebben’ een goed uitgangspunt. Dergelijke dingen kunnen verschillende betekenissen, sensaties, waarden en toepassingen hebben, zodanig dat het gevoel iets gemeen te hebben verloren kan gaan.”

Gesprekken

Prinses Beatrix luisterde aandachtig. Na de lezing en het applaus begaf ze zich met de lift naar de eerste verdieping, waar een borrel was voor alle deelnemers. Ter plekke sprak ze met een aantal young professionals die aan de workshops hadden meegedaan. De prinses toonde belangstelling en vroeg door, waardoor er inhoudelijke gesprekken ontstonden over omgaan met verschillende religies.

Mutsaars

Na aan tafel met de jonge mensen gesproken te hebben, stond Beatrix op om naar de bestuursleden en actievelingen uit het IVV te lopen en met hen een praatje aan te knopen. Een van hen was Caroline Mutsaars van de Progressief Joodse Gemeente Noord-Nederland in Groningen. Zij is betrokken bij het IVV en was in Utrecht namens de Joodse gemeenschap aanwezig.

Derde keer

Tegen vijf uur vertrok prinses Beatrix naar huis, Kasteel Drakesteyn in Lage Vuursche. Voor Mutsaars was het bijzonder en leuk om ‘in the presence’ van de oude koningin geweest te zijn. “Het was voor mij de derde keer en ik vind dat iedere keer erg indrukwekkend om haar erbij te hebben. Ze is een intelligente vrouw en is toegankelijk. Het geeft extra jeux aan het hele verhaal en meer glans aan IVV.”

Kracht

Mutsaars zei dat de prinses het belangrijk vindt dat IVV plaatsvindt. “Ze is oprecht geïnteresseerd in alle geloven en ook het Jodendom. Ze zei dat na de Tweede Wereldoorlog het land de weg kwijt was en mensen elkaar toen ook weer moesten vinden.” Verder sprak Beatrix haar steun uit aan de mensen in Utrecht vanwege de brand. Mutsaars: “Maar dat zij er is, dat geeft ons met IVV extra kracht om door te gaan.”

Cadeau

In 2005 ontstond In Vrijheid Verbonden na een interreligieuze dienst ter ere van het zilveren jubileum van toenmalig koningin Beatrix. Sindsdien komen vertegenwoordigers van de deelnemende religies ieder jaar samen, onder meer om te netwerken. Aan IVV doen Joden, christenen, moslims, boeddhisten, hindoes en humanisten mee. Voorzitter is Bikram Lalbahadoersing. Hij begeleidde de prinses en sprak met haar. Vorig jaar bestond het netwerk twintig jaar.