Boek ‘Antizionisme’ is vooral zielig – recensie

Dat de in Amerika opgegroeide Joodse auteur Benjamin Moser goed kan vertellen, wordt in zijn boek ‘Antizionisme, een Joodse geschiedenis’ wel duidelijk. Maar daarmee is dan ook alles wel gezegd, want de rest van het werk bevat speculaties, persoonlijk mijmeren over zijn geaardheid en veel stukken over de Gazaoorlog, zo concludeert recensent Sivan Behr.

Het moet gezegd geworden. Benjamin Moser is een rasverteller. Niet verwonderlijk dat hij de Pullitzer Prize (2020) heeft gewonnen voor zijn biografie over Susan Sontag. Hij schrijft geweldig en hij weet de lezer mee te slepen in een geschiedenis die hij heeft gekozen om zijn uitgangspunt te versterken.

De auteur weet de lezer te amuseren met portretten van historische personen die beamen wat hij wil onderstrepen. Het zionisme deugt niet! Grondlegger Theodor Herzl was mesjogge, Israël is op grond van bedrog en leugens ontstaan. In een interview met het NRC (04-09-2026) zegt hij: “Laat ze maar komen. Als ik geen kritiek krijg van zionisten heb ik het niet goed gedaan in dit boek, dat tuig.”

Ook zegt hij: “Wij weten nu dat de Joodse staat een verschrikkelijke vergissing is geweest en dat is het nog. Hoe komen we daarvan af als wereld?”

Slik, slik. Het doet me denken aan literaire bewonderaars van de Franse auteur Louis Ferdinand Ceiine (1894—1961) wiens magnum opus Reis naar het einde van de nacht de kern van het ware denken van deze Franse arts overschaduwt. Dan heb ik het over scribenten als Charles Bukowski, Henry Miller, Jean-Paul Sartre en William S. Burroughs die beïnvloed werden door ‘de grootsheid’ van Celine zonder dat ze zich distantieerden van het onversneden antisemitisme van de kwaadaardige schrijver. Alsof Celine geen Jodenhater was, alsof hij geen fan was van Hitler, alsof hij geen collaborateur was in de oorlog.

Bloedgroepen

Auteur Benjamin Moser, een Amerikaanse Jood in Nederland, doet hetzelfde. Neem bijvoorbeeld het hoofdstuk Het Schisma van Houston waarin de strijd tussen verschillende bloedgroepen van Joden in een van de grootste staten in Amerika wordt belicht. Een strijd die analoog liep aan het ontstaan van het reform Jodendom en de ruzies daarover; analoog aan het discours over het zionisme versus antizionisme en ook daar de ruzies over. Dit speelde in de Tweede Wereldoorlog, toen nog niet echt helder was dat miljoenen Joden in Europa werden vermoord. 

Speculatie

Moser heeft een merkwaardige manier om feiten te duiden. Hij noteert dat zijn Duitse grootvader, die hij nooit heeft gekend, in de jaren dertig naar Palestina is gegaan en vervolgens terugkeerde naar nazi-Duitsland. Hij belandde uiteindelijk in Texas. Hij bleef dus niet in Palestina en dat vindt Benjamin Moser wonderlijk. Is zijn opa teruggekeerd omdat diens moeder nog in nazi-Duitsland woonde of is de grootvader zo geschrokken van wat hij in het beloofde land aantrof dat hij rechts omkeert heeft gemaakt. Ach, speculatie dient het doel van de auteur. 

Homoseksualiteit

Ronduit zielig is de hang van de schrijver om anders te zijn dan anderen. Wat ie overigens al is, omdat hij publiekelijk in een driehoeksverhouding zit met auteur Arthur Japin, die twintig jaar ouder is en diens vriend, uitgever Lex Jansen. Benjamin Moser zegt in het NRC-interview: “Ik wil horen bij de paria’s. (……) Ik ben buitenlander in Nederland. (…) Ik wilde niet voorbestemd zijn. (…) Ik wil voor mezelf blijven denken.”

Eveneens zielig is het belang van zijn homoseksualiteit. “Je moet trouw zijn aan jezelf. Ik wil trouw aan mezelf zijn zoals Jacob Israël de Haan dat was.” Er wordt een hoofdstuk in Antizionisme aan schrijver/dichter Jacob Israël de Haan besteed onder de noemer Moord in de Jaffastraat. Jacob Israël de Haan was de zoon van een chazan uit Smilde en de broer van de bekende schrijfster Carry Verbruggen, hetgeen Moser niet vermeldt. Hij vermeldt wel dat De Haan homoseksueel getinte verhalen en gedichten schreef en dat hij ‘zich bekeert’ tot het zionisme en naar Palestina vertrok. Al daar verlustigde hij zich aan al die exotische heren. 

‘Met Adil … met Machmoed, door lust gedreven
Met Hassan, met Khaliel drinkende te saam
Ach: ik ben altijd dezelfde gebleven
Alleen een andre naam’.

De Haan identificeert zich met de Arabieren met wie hij seks heeft (noemen we dat het Stockholm-syndroom?) en hij positioneert zich opeens als antizionist en hij wordt vermoord. Is dat een bewijs dat het zionisme fout is?

Gazaoorlog

Tenslotte, een ander voorbeeld. Het hoofdstuk met queer fotograaf Nan Goldin onder de noemer De Holocaust op onze telefoon. Dat gaat uiteraard over Gaza. Goldin: “Het spijt me dat ik het moet zeggen, maar Israël zet zijn slachtofferschap stelselmatig in als wapen. (..) Ze doen wat hun is aangedaan. Ze plegen genocide.” Wat heeft de Gaza-oorlog [begonnen door Hamas-terroristen, SB] met zionisme te maken? Hoe weet Goldin dat het genocide is als dat nog niet officieel is vastgesteld?  Moser zet er geen vraagtekens bij.

De vraag blijft: Waarom heeft het Joodse volk geen recht op een eigen staat? Het antwoord blijft Moser de lezer schuldig. Benjamin Moser in het NRC: “Als Jood wil ik niks met dit zionisme te maken hebben.” Fijn, zielige Benny. We kunnen je missen als kiespijn. Een tip: op 7 oktober komt uit de Kroniek van het Zionisme/ 23 persoonlijke verhalen. Lees het! Je kunt er nog wat van leren.

Titel: Antizionisme, een Joodse geschiedenis
Auteur: Benjamin Moser
Uitgeverij: De Arbeiderspers
ISBN: 9789029554121
Prijs: 30,98 euro