De Anne Frank-industrie – column David Barnouw

Langzaam overlijden ze: mensen die zeggen in hun kindertijd vriendjes te zijn geweest met Anne Frank en daar naam en faam aan verlenen. Dat constateert David Barnouw in zijn column. Maar de ‘Anne Frank-industrie’ – waar hij zelf een steentje aan heeft bijgedragen – is nog niet voorbij: de gemeente Amsterdam geeft 140.000 euro voor een biografie over notaris Van den Bergh. ‘Follow the Money’ is bij Anne Frank helaas een belangrijke tool geworden’.

Eva, Arnold en Anne. Waren dit de meest voorkomende babynamen in 2025? Nee, dat waren Emma en Noah, maar Eva en Arnold waren decennialang verbonden met Anne en kwamen deze maand qua nieuws ‘samen’. Ten eerste Eva. We kijken dan naar Eva Geiringer-Schloss, op 11 mei 1929 geboren in Wenen, Holocaustoverlevende en overleden op 3 januari 2026. Meer zouden wij niet over haar geweten hebben, als haar moeder na de oorlog niet was hertrouwd met Otto Frank.

Mijn verhaal

Eva emigreerde naar Engeland en bleef onbekend tot eind jaren tachtig. In 1986 opende zij in Londen de tentoonstelling ‘De Wereld van Anne Frank’. Zij deed dit als een oude vriendin van Anne Frank, haar voormalige ‘speelkameraadje.’ Daar bleef het niet bij, want twee jaar later publiceerde zij Eva’s Story. A Holocaust Survivor’s Tale by the Stepsister of Anne Frank. Er werden direct vraagtekens gezet bij de benaming ‘stiefzuster’, en de latere toevoeging ‘postume’ deed daar weinig aan af.

Andere claims

Het was ook haar claim ‘Annes vriendin’, die niet iedereen geloofde. De belangrijkste ongelovige daarbij was de Amsterdamse Jacqueline van Maaren, ook in 1929 geboren en vorig jaar is overleden. Zij claimde met verve ‘dè vriendin’ van Anne Frank geweest te zijn en wees daarbij op veel passages in Annes dagboek, waar zij Jopie werd genoemd. Er ontstond een stevige strijd en Jacqueline publiceerde op haar beurt in 1990 Anne en Jopie. Leven met Anne Frank, gevolgd door drie andere publicaties van gelijke strekking.

Hartsvriendinnen

In het laatste hoofdstuk ‘Een kwalijke nasleep’ kreeg Eva Geiringer-Schloss ervan langs, net zoals de Anne Frank Stichting, die aan de kant van Eva leek te staan. Ondertussen had ze al verschillende reizen naar de USA gemaakt om over Anne Frank te praten en dat deed Geiringer-Schloss ook. Op een gegeven moment werd de strijdbijl begraven en gingen beide dames gezamenlijk op tournee, zonder claim van ‘beste vriendin’. In 1996 ontmoette ik ze in Dallas en Los Angeles – ik was ook op ‘Anne Frank tournee’ – en ze leken op toneel opeens de beste vriendinnen van elkaar.

Notaris

Nu Arnold. Het gaat dan om Arnold van den Bergh (1886-1950), die pas bekend, berucht en beroemd werd in 2022 als ‘verrader’ van Anne Frank in de geruchtmakende studie Het verraad van Anne Frank. Het ‘baanbrekende’ onderzoek van een internationaal coldcaseteam in Nederland. Van het onderzoek, inclusief de conclusies, werd vrij snel gehakt gemaakt, maar de arme notaris Van den Bergh stond er maar mooi op.

Coldcase

In de week van het overlijden van Eva Geiringer-Schloss werd bekendgemaakt dat de gemeente Amsterdam 140.000 euro subsidie heeft vrijgemaakt om het levensverhaal van Van den Bergh vast te leggen. ‘Uit piëteit met de nabestaanden … en daarmee een bijdrage te leveren aan het eervolle herstel van zijn nagedachtenis’.

Zoenoffer

Het is merkwaardig dat het eindoordeel van een nog te schrijven boek al vaststaat, ook omdat het door een ‘gepromoveerde onderzoeker’ moet geschieden. Maar het is dan ook een zoenoffer voor de faux pas van de gemeente Amsterdam, die zonder iets uit te zoeken 100.000 euro ter beschikking stelde aan het zogenoemde coldcaseteam. Maar ja, in de driehoofdige Raad van Advies, die de aanvraag ondersteunde, zat ook de oude burgemeester, Job Cohen. ‘Dan moet het wel OK zijn’, heeft het college van burgemeester en wethouders gedacht.

Gouden eieren

Wie zou denken dat de ‘Anne Frank-industrie’ aan waarde zou verminderen als de laatste ooggetuigen overleden zijn, heeft het mis. De gouden eieren die het coldcaseteam in het vooruitzicht had, zijn weliswaar niet gelegd, maar nu kan er toch weer een geleerde doctor wat inkomsten genereren door een niet bestaande verrader van een mooie biografie te voorzien.

‘Follow the Money’ is bij Anne Frank helaas een belangrijke tool geworden en dat zal zeker ook zo blijven.