De eclips had een bijzondere betekenis voor Joden

Voor het eerst in 27 jaar was er woensdag in grote delen van Europa een volledige zonsverduistering te zien. Velen keken met een brilletje op naar het hemellichaam, zo ook veel Europese Joden. Volgens de Talmoed heeft een eclips een bijzondere betekenis. Ook begon woensdag de Joodse maand Elul bij zonsondergang. Terwijl de ondergaande zon kortstondig door de maan werd verduisterd, begon in het Jodendom met een maand die gewijd is aan reflectie, zelfonderzoek en transformatie.

Tegen het einde van woensdagmiddag was in een strook van IJsland naar het Iberisch schiereiland en de Balearen de volledige zonsverduistering te zien. Op vele plekken was het helder weer. Ook in andere delen van Europa kon naar het fenomeen gekeken worden, waar de maan eventjes voor de zon schuift en weer weggaat. De Joodse gemeenschappen in Europa keken er met belangstelling naar.

Scheppingsorde

Die belangstelling was niet alleen ingegeven uit nieuwsgierigheid voor het natuurfenomeen, want ook uit religieus opzicht was het een bijzonder moment te noemen. De Joodse traditie verbindt hemellichamen fundamenteel met de goddelijke scheppingsorde, zoals beschreven in het boek Genesis. Hemelse gebeurtenissen kunnen daarom niet alleen astronomisch, maar ook symbolisch worden beschouwd.

Astrologisch

Geleerden verschillen echter van mening over de vraag of men eclipsen daadwerkelijk als een ‘goddelijke boodschap’ kan interpreteren. Astrologische of op het lot gebaseerde interpretaties worden dan ook kritisch bekeken binnen de Joodse traditie. Hoe dan ook staat in de Talmoed een deel dat aan het fenomeen zonsverduistering is gewijd.

Slecht voorteken

In de Talmoed, traktaat Soekka 29a, staat: ‘De rabbijnen leerden: een zonsverduistering is een slecht voorteken voor de hele wereld’. Een gelijkenis volgt: ‘Dit is als een koning van vlees en bloed die een feestmaal bereidt voor zijn dienaren en een lamp voor hen neerzet, maar dan boos op hen wordt en tegen zijn dienaar zegt: ‘Neem de lamp weg en laat hen in het donker zitten’.

Beter

Later in het traktaat in de Talmoed verduidelijken de geleerden: ‘Een zonsverduistering is een slecht voorteken voor de volkeren van de wereld; een maansverduistering is een slecht voorteken voor de Israëlieten, want de Israëlieten rekenen naar de maan en de volken van de wereld naar de zon’. In die zin is een eclips dus beter dan een maansverduistering.

Maankalender

Los daarvan begon op woensdagavond een nieuwe Joodse maand. In tegenstelling tot de Gregoriaanse kalender volgt die van de Joden de stand van de maan. De twaalf maanden worden dus berekend door het zonnejaar en niet door een vaste telling. De maand Elul wordt in de Joodse traditie als een bijzondere voorbereidingsmaand wordt beschouwd: de eerste twee dagen worden gevierd als Rosj Chodesj.

Heroriëntatie

Traditioneel wordt de maand Elul beschouwd als een tijd van tesjavoea, dat wil zeggen berouw en innerlijke heroriëntatie, evenals de voorbereiding op de Hoge Feestdagen. In deze periode staan gebed, zelfonderzoek, verzoening en de relatie met God en de medemens centraal. In die zin krijgt de zonsverduistering van woensdag een dubbele symbolische betekenis.

Terwijl de ondergaande zon kortstondig door de maan werd verduisterd, begon in het Jodendom aan een maand die traditioneel gewijd is aan reflectie, zelfonderzoek en transformatie.