Edith Eger (98), auteur en psycholoog – in memoriam

In de Verenigde Staten is de bekende Holocaustoverlevende Edith Eger op 98-jarige overleden. Ze was auteur van boeken en ook een bekend psycholoog. De Hongaars-Amerikaanse werd wereldwijd bekend met haar boek The Choice – De keuze. Eger overleefde als tiener vernietigingskamp Auschwitz, waar ze samen met haar familie naartoe was gedeporteerd. 

Edith Eva Eger werd op 29 september 1927 geboren in Boedapest uit Joodse ouders. Haar vader Lajos Elefánt was een kleermaker en haar moeder Ilona Elefánt was huisvrouw. De jonge Edith kon naar het gymnasium en nam balletlessen. Net als andere Hongaarse kinderen kreeg ze muziekles en ook was ze lid van het Hongaarse Olympische gymnastiekteam, dat in 1942 alleen nog voor niet-Joden toegankelijk was.

Košice

Door deze maatregel werd Eger uit het gymnastiekteam gezet. Haar oudere zus Klara was violiste en werd toegelaten tot het Conservatorium van Boedapest. Tijdens de oorlog werd zij door haar muziekleraar verborgen gehouden, waardoor ze kon overleven. Haar andere zus Magda was pianiste. In maart 1944, na de 
Duitse bezetting van Hongarije, moest Eger met haar ouders en Magda in het getto van Košice wonen.

Mengele

In april 1944 moesten ze een ​​maand lang met 12.000 andere Joden in een steenfabriek blijven, waarna ze werden afgevoerd naar Auschwitz. Daar werd Edith door Josef Mengele van haar moeder gescheiden. Die laatste werd in de gaskamer vermoord. In haar memoires vertelt Eger dat Mengele haar diezelfde avond in haar barak voor hem liet dansen. Als dank kreeg ze een brood dat ze met andere meisjes deelde.

Dragen

Eger overleefde en verbleef nog in andere kampen, waaronder Mauthausen. Ze werd met zus Magda op een 
dodenmars naar het concentratiekamp Gunskirchen gestuurd, een afstand van ongeveer 55 kilometer. Toen ze door uitputting niet verder kon lopen, herkende een van de meisjes met wie ze Mengele’s brood had gedeeld haar. Dat meisje droeg haar samen met Magda verder, waardoor ze overleefde.

Pleuritis

Eenmaal aangekomen in Gunskirchen waren de omstandigheden zo slecht dat Eger gras moest eten om te overleven, terwijl andere gevangenen zich tot kannibalisme wendden. Toen het Amerikaanse leger het kamp in mei 1945 bevrijdde, werd ze volgens Eger als dode achtergelaten op een stapel lijken. Een soldaat redde haar nadat hij haar hand zag bewegen. Ze woog 32 kilo en had een gebroken rug, tyfus, longontsteking en pleuritis.

Trouwen

Edith en Magda herstelden in Amerikaanse veldhospitalen en keerden terug naar Košice, waar ze zus Klara terugvonden. Hun ouders overleefden Auschwitz niet. Ze trouwde vervolgens met Béla Éger, die ze in het ziekenhuis had ontmoet. Hij was ook een Joodse overlevende die zich in de oorlog bij de partizanen had aangesloten.

Texas

In 1949, na bedreigingen van de communisten, vluchtte het echtpaar Eger samen met eerder geboren dochtertje Marianne naar Texas, in de Verenigde Staten. Er werden nog twee kinderen geboren, maar toch zat Edith Eger niet lekker in haar vel. Ze leed onder haar oorlogstrauma en had als overlevende een schuldgevoel. Ook wilde ze niet met haar drie kinderen over de oorlog praten.

Psycholoog

Maar Eger maakte stappen. Eger raakte bevriend met psycholoog Viktor Frankl, ging in therapie en besloot zelf psychologie te gaan studeren. In 1978 behaalde ze haar doctoraat in de klinische psychologie aan de  Universiteit van Texas in El Paso. Ze kreeg ook een licentie en opende een kliniek in La Jolla, Californië. Ook werd Eger benoemd tot faculteitslid aan de Universiteit van Californië in San Diego.

Boeken

In 1990 keerde Eger terug naar Auschwitz om haar onderdrukte emoties onder ogen te zien. Op aandringen van Philip Zimbardo publiceerde ze haar ervaringen in haar eerste boek, De keuze, in 2017. In haar werk als psychologe hielp Eger haar cliënten zich te bevrijden van hun eigen gedachten en hen uiteindelijk te helpen om voor vrijheid te kiezen. 

Overkomen en doen

De keuze werd een bestseller en kwam in de toplijsten van de New York Times en de Sunday Times. In haar tweede boek Het geschenk (2020) moedigde Eger ze de lezers aan om gedachten te veranderen die ons volgens haar gevangen houden. Hetzelfde geldt voor destructief gedrag dat ons belemmert. Wat ons in het leven overkomt, is uiteindelijk niet het belangrijkste, zegt ze. Het belangrijkste is wat we met ons leven doen.

Oprah

Met haar debuut en de boeken die daarna verschenen, zoals De ballerina van Auschwitz, bereikte Eger een groot, internationaal publiek. Haar boek De keuze werd geprezen door Oprah Winfrey en bereikte zo een groot publiek, iets wat voor een relatief onbekende auteur niet zomaar is weggelegd. Ook trad Eger op op CNN, wat haar publicitair gezien eveneens erg hielp.

Naar binnen

De overtuiging van Eger was dat je nooit moet wachten tot iemand je gelukkig maakt, maar dat je naar binnen moet gaan en het geluk in jezelf moet zoeken, omdat dit dan de manier verandert waarop je de wereld om je heen bekijkt. Realistisch en niet idealistisch zijn, is ook een van Egers praktijken. In kampen bad ze voor de bewakers die haar vasthielden, in het besef dat zij gehersenspoeld waren.

Eger zei daarover: “Mensen vroegen waar God was, maar ik zeg altijd dat God met mij was. De nazi-bewakers waren ook gevangenen. Ik bad voor hen. Ik veranderde haat in medelijden. Ik heb nooit iemand verteld dat ze hun dagen moesten doorbrengen met het vermoorden van mensen. Wat voor leven was dat voor hen? Ze waren gehersenspoeld. Hun eigen jeugd was van hen afgenomen.”

Overlijden

Eger overleed deze week. ‘Ze is vredig heengegaan, met dezelfde gratie waarmee ze leefde, als een engel die naar huis terugkeert’, schrijft haar familie. ‘We zijn diep geraakt door haar leven en zullen haar herinnering levend houden met onze daden’. Ook bedankt de familie het publiek ‘voor de liefde en steun voor haar leven en werk’. Eger werd 98 jaar oud.