Een onzalig idee – column Leonard Ornstein

Het plan voor een referendum over een Israël-boycot door Amsterdam is nog niet van tafel. Binnenkort beslist de gemeenteraad erover, ondanks een negatief advies. Leonard Ornstein legt uit waarom zo’n volksraadpleging en boycot een onzalig idee zijn. We moeten het conflict niet naar Amsterdam halen, zegt hij. Tegelijkertijd heeft hij een boodschap aan de raadsfractie van Progressief Nederland (PN).

Haal de oorlog niet naar de straten van Amsterdam, is mijn oproep aan de gemeenteraad. Sinds 7 oktober 2023 zijn de verhoudingen op veel plaatsen in de stad gepolariseerd. Burgemeester Femke Halsema loopt al jaren op eieren om de tolerantie en verdraagzaamheid in Amsterdam te waarborgen. In de ambtswoning organiseerde ze de ene na de andere dialoogsessie om de breekbare stad heel te houden.

Met kunst- en vliegwerk lukt het om de diverse bevolkingsgroepen in gesprek te laten gaan.
Maar laten we eerlijk zijn: sinds 7 oktober 2023 zijn de verhoudingen tussen de joodse minderheid en een deel van de inwoners fragieler dan ooit.

Onzalig idee

De actie- en lobbygroep Amsterdam Palestina Referendum kwam met het onzalige idee om een totale boycot van Israël door de gemeente te organiseren. Wat kennelijk op landelijk niveau niet lukt (omdat er geen meerderheid voor is), moet maar via de lokale politiek doorgedrukt worden.

De eisen van de referendumactivisten gaan ver. Israëlische bedrijven moeten aangepakt. Nog een eis: Roep onderwijsinstellingen in Amsterdam op om alle banden met Israëlische onderwijsinstellingen te verbreken. Het is een initiatief van partijen die buiten Amsterdam met betrekking tot buitenlandse politiek een marginale rol spelen. Zoals de Vonk, een partij die het niet lukte om in de Amsterdamse gemeenteraad een zetel te veroveren.

Grote Kwaad

DENK zit wel in de nieuw gekozen raad en heeft zetels in de Tweede Kamer. Het is een one issue partij tegen Israël. Bij vrijwel ieder onderwerp weten de afgevaardigden het Midden-Oosten-conflict er met de haren bij te slepen. Israël als bron van het Grote Kwaad. Over de onderdrukking in Iran, Soedan, laat staan Turkije is het ijzig stil. Iedere partij heeft het recht Israël en Netanyahu te bekritiseren. Het land is verre van feilloos.

Maar dit voorneme gaat een stap verder. Met een Amsterdams referendum verplaatst het conflict zich definitief naar de straten, stegen en grachten van Amsterdam.

Het was er al lang, maar dit betekent een nodeloze escalatie en verstoring van de onderlinge verhoudingen in de hoofdstad. Een tijdje geleden belandde het conflict tussen Israël en Palestijnen al in straat-app-groepen. Normaal gesproken gaat het daarin over groenvoorzieningen, parkeerproblemen of verkeersdrempels. Laat dat zo blijven. Hou de internationale politiek buiten de straat, de wijk of de gemeente.

Het is politiek niet effectief, polariseert en zet buurtbewoners tegen elkaar op. Politieke conflicten in de microsfeer dragen niet bij aan een verdraagzaam klimaat. De initiatiefnemers moeten zich tot de Tweede Kamer of de minister van Buitenlandse Zaken verhouden, waar de buitenlandse politiek van Nederland wordt vorm gegeven.

Kernwapenvrij

Het doet me denken aan de jaren tachtig, toen allerlei gemeenten uitriepen Kernwapenvrij te zijn. Vaak na heftige debatten in de gemeenteraad. Uiteindelijk had het niets te betekenen omdat de kernwapens in kleine provinciale gemeenten bleken te zijn gestationeerd die zich niet Kernwapenvrij konden noemen.

Stel dat deze lobbyclub voor een referendum succes heeft, dan brengt ze Amsterdamse sportclubs direct in de problemen. Mocht Ajax weer tegen een Israëlische voetbalclub loten; moet Ajax dan uitwijken naar de Kuip in Rotterdam? Een schorsing door de UEFA hangt de club bij eenzijdige afzegging boven het hoofd.

Geen empathie

Maar eigenlijk missen de initiatiefnemers ieder empathisch gevoel met de toch al zo in het nauw gedreven joodse gemeenschap, waarvan het grootste deel tijdens de Sjoa werd vermoord, en er nu nog een kleine groep van over is. Eeuwenlang is er al verbondenheid tussen Amsterdamse Joden en Israël. In de hoofdstad wonen Joden, die ook al honderden jaren geleden tijdens de Seideravond zongen: Le sjana haba be’jeroesjalajiem.  ‘Volgend jaar in Jeruzalem’. Dat werd in het jaar 1626 gezongen maar ook in dit jaar, 2026.

Diepe band

Mogen Amsterdamse joden hun verbondenheid met Israël nog blijven uiten als de boycot door gaat? Of gaat een politieke politie dat verbieden? Je vraag je ook af of de referendumactivisten zich realiseren dat veel Amsterdamse Joden een diepe band hebben met het heilige land, maar ook kritisch zijn op de politiek van de regering-Netanyahu.

Het is voor hen geen ver van mijn bed-show, maar dagelijkse realiteit omdat familie en kinderen in Israël wonen. Kritisch zijn ten opzichte van Israël kan, maar het land in de ban doen – ook al verwerp je de politiek – is onzin. Dat vraagt toch ook niemand van andere Amsterdamse bevolkingsgroepen als er een dictator of autocraat in hun land huishoudt?

De raad beslist

Uiteindelijk moet de gemeenteraad van Amsterdam beslissen of er een Amsterdam Palestina  Referendum komt. Er ligt een negatief advies aan de raad. De sleutel ligt bij PN of Pro met zijn zeventien zetels. Met name het PvdA-deel van die partij heeft decennialang een band gehad met Israël en met Nederlandse Joden. We gaan zien of ook de PN-wethouders en raadsleden hun hoofd koel houden en zich niet laten verleiden en meeslepen door de kleine linkse splinterpartijen.

Het is kortom een ware lakmoesproef ook voor het nieuwe Amsterdamse college van burgemeester en wethouders.