Een vlam voor vrede – column Leonard Ornstein

Ondanks het bloedbad dat terroristen zondag in Sydney aanrichtten geeft Chanoeka hoop. Het Joodse lichtjesfeest brengt Joden en niet-Joden samen, ook in Nederland. In zijn column prijst Leonard Ornstein rabbijn Yanki Jacobs dat het hem lukte om leiders van vrijwel alle politieke partijen voor een Chanoekaviering naar Nieuwspoort te krijgen, ook van linkse partijen.

Chanoeka is mijn leven lang mijn favoriete Joodse feest geweest. En is dat nog steeds. Elke dag een kaarsje erbij. Gezellig met familie en vrienden, vaak met niet-Joodse kennissen die langskwamen. Het is een feest dat iedereen aanspreekt. Een moment van licht in een donker jaargetijde.

Chanoeka is voor mij ook het feest van het Joodse volk dat vasthoudend is en zijn tradities niet in de steek laat. Voor altijd zit die Chanoeka-foto in kamp Westerbork in mijn hoofd. Niemand heeft een vrolijke blik in de ogen. Maar voor de kampgevangenen is de Chanoekaviering een kleine troost.

De afgelopen tien jaar is Chanoeka voor mij ook steeds meer een collectief en openbaar feest geworden. Samenkomen rondom de chanoekia op de Dam of bij het Gelderlandplein. Al lang voor 7 oktober 2023 waren deze vrolijke en informele samenkomsten er, overal ter wereld.

Sydney

Dit jaar is Chanoeka overschaduwd door de rampzalige aanslag op Bondi Beach. Een aantal jaren geleden was ik in Sydney en haalde me de plek van de aanslag voor de geest. De prangende vraag kwam bij me naar boven: Hoe kon het dat er op een feest met duizend bezoekers slechts twee politieagenten ter plaatse waren? Waarom duurde het zolang voordat politiewagens bij Bondi Beach waren gearriveerd?

Schandvlek

Van een van de onbekommerdste plekken van het land is dit iconische strand vanaf nu de schandvlek van Australië. Het gif van het antisemitisme sijpelt al vele jaren in dit enorme land. Een waslijst aan incidenten en agressieve demonstraties teisteren Melbourne, Sydney en andere steden. Er was eerder een aanval op de synagoge van Perth, antisemitische graffiti werd gekalkt op de muren van Joodse scholen en een incident bij een kosjere bakkerij vond plaats.

Actie

Er was in Australië sprake vandalisme gericht op een Joodse crèche. Hitler-graffiti op de Allahwah-synagoge en biddende Joodse mannen werden bedreigd. Op de universiteiten heerst een kille, dreigende sfeer richting Joden. Na de brandstichting in de Melbourne Hebrew Congregation hadden alle alarmbellen moeten afgaan. Het tegendeel gebeurde. Pas na vijften doden in Sydney op 14 december begreep de Australische regering dat actie nu vereist is.

Patroon

Sydney 2025 leert dat intimidatie en aanvallen op de Joodse gemeenschap bloedserieus moeten worden genomen. Afgelopen woensdag – 17december – was er een pro-Israël-viering op de Dam. Weer kwamen uit het niets activisten om rode verf op aanwezigen te gooien en zij wierpen rookbommen in het publiek. En dat ondanks de aanwezigheid van massaal opgetrommelde (en verder zeer alerte) politie. We moeten dit soort aanvallen niet onderschatten. Het zijn geen incidenten, maar is een patroon.

Nieuwspoort

Enkele uren eerder vond in Den Haag de indrukwekkende Chanoekaviering in de Tweede Kamer – perscentrum Nieuwspoort – plaats. Onder leiding van de energieke rabbijn Yanki Jacobs werden hier de kaarsen ontstoken. Het was hem gelukt om vrijwel alle politieke leiders naar Nieuwspoort te halen. Met Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) op de eerste rij tussen Dilan Yesilgöz (VVD) en Rob Jetten (D66) in.

Fel waren de woorden van SGP-voorman Chris Stoffer. “Sinds 7 oktober is de wereld veel rauwer geworden.(..) Het is een grove schande dat mensen op hun hoede moeten zijn als zij naar de synagoge gaan of met een keppel over straat lopen.”

Jetten

Rob Jetten droeg een gedicht van, de door hem zo bewonderde, Judith Herzberg voor. Om te vervolgen: “Ook hier in Nederland laat antisemitisme zijn sporen na. Chanoeka moet steeds vaker gevierd worden achter hekken. In scholen met extra beveiliging. In synagoges met bewakers voor de deur. Een feest van licht, waarbij de menora steeds minder vaak zichtbaar is in het raamkozijn.”

Jetten vervolgde: “Wie antisemitisme werkelijk wil bestrijden, kan niet volstaan met woorden alleen. Dan is ook handelen nodig. Consequent en vastberaden. Dat mag u van ons verwachten.” En, zo voegde de man die waarschijnlijk premier gaat worden er aan toe: “Dat mag u van mij verwachten.”  

Beracha

Mijzelf viel de eer te beurt om als parlementair journalist en als voorzitter van Democratie & Debat Nieuwspoort op de vierde dag van Chanoeka de kaarsen te mogen ontsteken. Naast de beracha, bij iedere van de vier kaarsen een paar woorden:

“Een vlam voor vrede, echte vrede tussen Israël en de Palestijnen. Een vlam voor het licht van hoop en verdraagzaamheid. Een vlam voor vriendschap en verbondenheid en in perscentrum Nieuwspoort een vlam voor het vrije woord.”

Chanoeka, zo voelde ik daar, zit diep in mij verankerd.