Franse herdenkingsdag voor Afred Dreyfus

Frankrijk staat voortaan ieder jaar op 12 juli stil bij de Dreyfus-affaire, de gebeurtenis in de Franse geschiedenis waarbij een Joodse legerofficier ten onrechte werd beschuldigd op gronden van antisemitisme. Het eerherstel van Afred Dreyfus vond op 12 juli 1906 plaats. Daarom is deze datum door president Emmanuel Macron uitgeroepen tot nationale herdenkingsdag.

Dreyfus, een Franse legerofficier van Joodse komag, werd in 1894 gearresteerd, berecht en veroordeeld wegens hoogverraad. De beschuldiging dat hij zou spioneren voor het Duitse keizerrijk was grotendeels op antisemitisme gestoeld. De rechters gingen hier in mee. Dreyfus werd levenslang verbannen naar Duivelseiland, dat voor de kust van Frans-Guyana ligt. Ook werd hij publiekelijk uit zijn rang gezet.

Dominant

De spraakmakende zaak speelde zich af in een tijd waarin antisemitisme dominant was binnen de Franse strijdkrachten. Achrijver Émile Zola schreef in 1898 een pamflet met de titel J’Accuse…! waarin hij de Franse regering van antisemitisme betichtte. Ook nam Zola het in het stuk op voor Dreyfus. In de jaren daarna bleek dat er sprake was van gerechtelijke dwaling op grond van Jodenhaat.

Hof van Cassatie

In de jaren daarna kwamen er in Frankrijk een debat en proces op gang over het terugdraaien van het vonnis van Dreyfus. Op 12 juli 1906 gaf het Franse Hof van Cassatie Alfred Dreyfus zijn meest waardevolle bezittingen terug: zijn onschuld, zijn vrijheid, zijn waardigheid en zijn eer. De geest van de Verlichting, de principes van 1789 en de republikeinse belofte, oordeelden uiteindelijk over Dreyfus.

Herbenoeming

De volgende dag stemde de Kamer van Afgevaardigden ervoor om Alfred Dreyfus te herbenoemen in het leger, in de hogere rang. Bij diezelfde stemming werd hem ook het Legioen van Eer toegekend, waarmee hij op 21 juli werd onderscheiden in de Militaire Academie, waar hij in 1895 was gedegradeerd. Dreyfus ging terug naar het leger en diende Frankrijk nog in de Eerste Wereldoorlog (1914-1918).

Actueel

‘Helaas is de lijn van de erfgenamen van de anti-Dreyfusards, anti-Republikeinen en antisemieten van begin en midden 20ste eeuw nooit uitgedoofd. We weten dat we altijd waakzaam moeten blijven en moeten volharden tegen deze oude, door haat veroorzaakte antisemitische demonen. En vandaag de dag meer dan ooit’, schreef de Franse president Macron zaterdag op zijn site.

Mystiek

‘Daarom moeten we de vitale dynamiek van het Dreyfusisme behouden en in stand houden. Mogen we allemaal trouw blijven aan Péguys les. Dreyfusisme is die mystiek die niets mag onderdoen voor politiek alleen’, aldus Macron, die wil dat Dreyfus postuum een generaalstitel krijgt. Het Franse parlement moet hierover nog beslissen.

Dreyfusisme

‘De natie weet dat zij veel verschuldigd is aan Dreyfus, aan de Dreyfusards en aan het Dreyfusisme’, schrijft Macron, doelend op het slachtoffer en zijn medestanders. ‘Daarom hebben wij, ter gelegenheid van de 120ste verjaardag van de erkenning van de onschuld van kapitein Dreyfus volgend jaar, besloten om de datum van 12 juli op te nemen in de kalender van onze nationale herdenkingen’.

Herdenking

Vanaf nu zal ieder jaar op 12 juli een herdenkingsceremonie voor Dreyfus plaatsvinden, ‘voor de overwinning van gerechtigheid en waarheid tegen haat en antisemitisme. Alfred Dreyfus en degenen die met hem vochten voor Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap zullen daarom het voorbeeld blijven dat ons gedrag moet inspireren’. Volgend jaar, op 12 juli 2026, is de eerste nationale herdenking.

Film

In 2019 werd in Frankrijk een speelfilm over de Affaire Dreyfus uitgebracht. Dat gebeurde niet zonder slag of stoot, want de Pools-Joodse regisseur Roman Polanski lag onder vuur. Desondanks werd hij bekroond met drie Césars – ‘de Franse Oscars’. Vooraf was er veel tumult over de film, omdat Polanski in de VS werd gezocht voor ontucht. Onder druk van feministen trad de César-directie af en ook werden bioscopen in Frankrijk en België aangevallen. In Nederland werd de film slechts op een avond in een bioscoop vertoond.