Fransen zetten Joodse verzetsheld bij in Panthéon

Historicus Marc Bloch is opgenomen in het Panthéon, de plek in Parijs waar helden uit de Franse geschiedenis begraven liggen. De Franse president Emmanuel Macron wil hem zo eren voor zijn werk, zijn onderwijs en zijn moed. De van oorsprong Joodse Bloch speelde een rol in het Franse verzet, waarvoor hij door de Gestapo werd gearresteerd, gemarteld en in 1944 geëxecuteerd. Zijn vrouw is ook opgenomen in het Panthéon.

De ceremonie vond dinsdagavond plaats. Onder grote belangstelling werden twee kisten, bedekt met de Franse vlag, naar het Panthéon in Parijs gebracht. Daar was een nationale hulde voor de twee, in het bijzijn van onder andere hun nabestaanden, het presidentieel paar en vele andere uit de Franse samenleving. Bloch stond al eerder vermeld op een bordje in het Panthéon, maar is daar nu symbolisch aangekomen.

Officieel

Symbolisch, want zijn stoffelijke resten zijn niet als geheel naar het Panthéon overgebracht. Op verzoek van de familie blijven zijn as en dat van echtgenote Simonne Vidal begraven in het dorp waar hij al rustte. In het Panthéon werden symbolische kisten (cenotafen) geplaatst met onder meer onderscheidingen, foto’s en documenten die aan hem herinneren. Niettemin zijn de Blochs nu officieel ‘gepantheoniseerd’.

Vrolijke menigte

Het was dinsdag in Parijs net zo heet als tijdens de vreselijke zomer van 1940, maar het plein en de omgeving van het Panthéon waren gevuld met een vrolijke menigte die applaudisseerde toen de cenotafen langzaam naar binnen werden gedragen. Een vrouw hield een bord omhoog met ‘Merci!’ en zevenhonderd middelbare scholieren keken toe hoe de kist van de man die hun leraren eerder hadden beschreven, werd binnengedragen.

Joodse komaf

Bloch werd in een Joods gezin geboren in Lyon. Zijn vader, Gustave Bloch, was een bekende Franse historicus van Joodse afkomst. De jonge Bloch zag zichzelf echter in de eerste plaats als Fransman en was niet religieus praktiserend. In zijn geschriften benadrukte hij zijn loyaliteit aan Frankrijk. Tijdens de Duitse bezetting werd hij door de antisemitische wetten van het Vichy-regime wel als Jood geclassificeerd.

Historicus

Bloch studeerde aan de prestigieuze École Normale Supérieure in Parijs. Hij specialiseerde zich in middeleeuwse geschiedenis, maar onderscheidde zich doordat hij geschiedenis niet alleen zag als een verhaal van koningen en oorlogen. Hij onderzocht ook de economie, samenleving, landbouw, mentaliteiten en collectieve overtuigingen.

Annales

Samen met Lucien Febvre richtte hij in 1929 het tijdschrift Annales d’histoire économique et sociale op. Hieruit ontstond de beroemde Annales-school, die de geschiedwetenschap diepgaand veranderde. Het uitgangspunt daarvan is dat de geschiedenis meer is dan alleen een chronologisch verslag van koningen, oorlogen en politieke gebeurtenissen, want alles hangt met elkaar samen.

Oorlogen

Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende Bloch als officier in het Franse leger. Hij vocht aan het front, werd meerdere malen onderscheiden en bereikte de rang van kapitein. Toen de Tweede Wereldoorlog in 1940 voor Frankrijk uitbrak, was hij al in de vijftig, maar opnieuw meldde hij zich voor militaire dienst. Hij maakte de snelle Franse nederlaag van 1940 van dichtbij mee.

Verzet

Nadat de Fransen hadden gecapituleerd, sloot Bloch zich aan bij het Franse verzet rond Lyon. Hij hielp bij de verspreiding van illegale publicaties, organiseerde verzetsactiviteiten en werkte mee aan verzetsnetwerken. In maart 1944 werd hij gearresteerd door de Gestapo. Na langdurige ondervragingen en martelingen werd hij op 16 juni 1944 met andere verzetsstrijders geëxecuteerd nabij Saint-Didier-de-Formans.

Trouw

Bloch wordt tegenwoordig herinnerd als iemand die wetenschap en burgerschap combineerde. Hij vernieuwde de geschiedschrijving fundamenteel, diende zijn land in twee oorlogen en koos uiteindelijk voor actief verzet tegen het nazisme. Dat maakt hem niet alleen een van de grote Franse historici, maar ook een nationaal symbool van intellectuele onafhankelijkheid, verzet tegen antisemitisme en trouw aan de republiek.

Over het Panthéon

Het Panthéon is een monumentaal gebouw in het centrum van Parijs dat dient als het nationale mausoleum van Frankrijk. Het is de plek waar de Franse staat haar grootste burgers eert door hen daar te begraven of symbolisch te herdenken. Het werd in de achttiende eeuw gebouwd als kerk. Tijdens de Franse Revolutie besloot de revolutionaire regering het om te vormen tot een rustplaats voor ‘grote mannen die het vaderland dankbaar is’.