In ‘Genoeg verbinding’ zitten nieuwe inzichten – recensie

In zijn boek ‘Genoeg verbinding, waarom scheiding zo gek nog niet is’ laat Naud van der Ven de lezer kennismaken met zijn favoriete filosofen die allemaal commentaar leveren op de opvattingen van de Joodse filosoof Levinas. Dick Hage las het boek en schreef er een recensie over, ook of juist vanuit het Joodse perspectief.

Naast het behandelen van de filosofen interviewt auteur Van der Ven een aantal psychiaters die weinig op hebben met het in hun wereld gangbare DSM-systeem. Daarmee onderbouwt hij zijn mening dat moderne beleidsmakers te snel het modewoord ‘verbinding’ in de mond nemen als tegenwicht in onze snel polariserende samenleving.

Het thema van dit boek is dan ook een gecompliceerd onderwerp. Maar in deze tijd, waarin je je moet verhouden tot Gaza bijvoorbeeld, ben je wel benieuwd hoe je tot echte communicatie met je medemens kunt komen. En dan gaat het vaak over verbinding. Het woord wordt ook vaak gebruikt waar het gaat over tegenstellingen tussen Joden en moslims, of tussen voor- en tegenstanders van Israël. Mede daarom is het interessant om dit boek ter hand te nemen.

Scheiding

In zijn voorwoord vertelt Van der Ven dat hij eigenlijk een hekel heeft aan het woord ‘verbinding’, dat volgens hem te pas en te onpas wordt gebruikt. Liever focust hij op het begrip ‘scheiding’, dat een centrale plaats in zijn betoog inneemt. Scheiding vat hij op als de garantie voor bescherming van de eigenheid van mensen tegen onderdrukkende verbinding.

Het boek eindigt met een verlangen naar echte verbinding. Conclusie: het is een knap gekunstelde titel voor een boek dat als hoofdonderwerp socialiteit heeft. Dat hoofdonderwerp socialiteit wordt in dit filosofieboek gedefinieerd als een zoeken naar een ‘sociaal zijn, geopend naar het andere dan zichzelf’.

Bewonderaar

Wie wel eens een boekwerk van Martin Buber heeft gelezen, weet dat het volgen van de redeneringen van een filosoof niet gemakkelijk is. Van der Ven is een bewonderaar van Levinas, de Frans-Joodse filosoof, die als de ‘filosoof van de Ander’ bekend staat. De radicale andersheid van individuen ten opzichte van elkaar noemt Levinas ‘de scheiding’.

Heidegger

Maar het kan ook anders. Bij de Duitse filosoof Martin Heidegger ligt daarentegen de fundamentele nadruk op het ‘mede-zijn’, een vorm van solidariteit tussen mensen die hen van meet af aan eigen is. De persoon Heidegger is in onze kringen beladen. Zijn betrokkenheid bij het nazisme was alom bekend, en uit gepubliceerde dagboekaantekeningen bleek onomstotelijk zijn intense afkeer van Joden.

De auteur haalt een keur aan filosofen aan die zich hebben verdiept in de controverse tussen de filosofie van Levinas en die van Heidegger. En de bespiegelingen van al die andere filosofen op die controverse zijn best nodig om te snappen waar het Van der Ven nou eigenlijk om te doen is. Hij trekt een parallel tussen het ‘mede-zijn’ van Heidegger en het geloof van psychiaters in het ‘medisch model’ en de klinische taal van DSM, vaak ook wel het handboek voor psychologen genoemd. ’Jumping to connection’, noemt de auteur dat.

Medicatie

Om de verschijnselen van de scheiding en de echte verbinding verder te verhelderen, heeft Van der Ven in de tweede helft van zijn boek dus een respectabel aantal psychiaters geïnterviewd. De meesten geven hun cliënten pillen, veelal met het argument dat je uit twee kwaden moet kiezen: òf die vervelende symptomen òf de bijwerkingen van de medicijnen. Dankzij medicatie zouden patiënten het perspectief ‘er weer bij te horen’ krijgen.

Een povere socialiteit volgens Naud, Levinas en de geïnterviewde psychiaters. Deze door de auteur geïnterviewde psychiaters blijken allemaal niet veel op te hebben met het DSM. Daarin zijn ze opvallend eensgezind. Deze psychiaters zoeken in het contact met hun patiënt de frictie van de scheiding op. Naud concludeert dan dat ‘écht contact loont’.

Steekproef

Voor alle duidelijkheid heb ik er het boek ‘Methodologie’ van professor A.J. de Groot nog maar eens op nageslagen, want hier is toch duidelijk geen sprake van een aselecte steekproef onder psychiaters.
‘Iedere serieuze probleemstelling of werkwijze, die kan bijdragen tot onze kennis, wordt aanvaard’, stelt de gedragswetenschapper de Groot.

Je zou dus kunnen zeggen dat Van der Ven zich bezig heeft gehouden met de heuristische fase van de empirische wetenschap. De hypothese die uit zijn werk voortkomt, is mijns inziens:

Psychiaters die zich kwetsbaar durven op te stellen en die hun eigen ervaringen meenemen in de gesprekken met de patiënt (‘scheiding’ in termen van Levinas), hebben bij degene die behandeld wordt, een grotere kans op waarachtig contact en bewerkstelligen meer ‘socialiteit’ dan psychiaters die louter pillen geven. ‘Further research is needed’.

Wel een waarschuwing vooraf: de eerste helft van het boek, daar moet je de tijd voor nemen, het is best een flinke uitdaging. De tweede helft, daar lees je vlot doorheen.

Titel: Genoeg verbinding
Auteur: Naud van der Ven
Uitgeverij: Gompel&Svacina
ISBN: 978-94-6371-566-9
Prijs: 27,50 euro