Wrang – column Raya Lichansky

Met haar partner ging Raya Lichansky naar een concert in Duitsland van The Klezmatics, een New Yorkse klezmerband. De brandaanslagen van vorige week lieten hen niet onberoerd. Even vergaten ze wat er in Nederland aan de hand was.

Toen op Facebook de melding verscheen dat de fameuze New Yorkse klezmerband The Klezmatics op toernee waren in Europa om hun veertigjarig bestaan te vieren, en dat de groep op zaterdag 14 maart zou optreden in het Duitse Gelsenkirchen, was de keus snel gemaakt: daar gaan we naartoe.

Mijn lief M, die jarenlang erg nauw betrokken was bij het Internationaal Joods Muziekfestival, is al dertig bevriend met Frank London en zijn musici en het was ondenkbaar dat we deze buitenkans op 260 autokilometers van huis aan ons voorbij zouden laten gaan. We bestelden onze tickets online, boekten een overnachtingsplek en gingen ons enorm verheugen op dit weerzien én weerhoren – de laatste keer was in 2009 in Amsterdam.

Op de autoradio hoorden we verbijsterd over de aanslag op de Joodse school in Amsterdam. Wat zijn Joodse objecten toch kwetsbaar, realiseerde ik me, ondanks de beveiliging. We bekenden elkaar pas later dat we ons bij dat nieuws hadden afgevraagd hoe dat in Gelsenkirchen zou zijn, bij zo’n duidelijk Joods evenement als een klezmerconcert.

Hoopgevend

“Wat een rótwoord!” hoorde ik M grommen bij het passeren van een verkeersbord. “Gesperrt!” Sommige woorden verliezen nooit hun grimmige associatie. Even later op een brug over de weg: ‘Nie wieder Fachismus!’, en later in de stad tussen kleurrijke graffiti de tekst ‘Antifa Area’. Hoopgevend!

Om exact zeven uur gingen de deuren open van de monumentale Heilig-Kreuz-Kirche – een voormalige rooms-katholieke kerk uit 1928 die sinds 2016 in gebruik is als evenementenlocatie – en vonden we een prachtig plekje op de eerste rij.

Vanaf het eerste nummer was de toon gezet: onontkoombare, energiegevende muziek waarop, zo bleek al snel, sommige mensen niet anders konden dan gaan dansen. Toch is er zelfs in de vrolijkste muziek altijd die vage melancholie, die altijd weer binnenkomt. Bij The Klezmatics gaat het ook nooit alleen maar om een muziekfeestje: alle gezongen teksten zijn in wezen protest songs, al is de boodschap soms diep verstopt. Maar de goede verstaander, en daarvan waren er honderden in de zaal, begreep het en liet dat duidelijk merken.

Actualiteit

Hoewel er zelden rechtstreeks verwezen werd naar de huidige toestand in de wereld en de VS in het bijzonder, was de actualiteit nooit ver weg. ‘Deportee’, op een tekst van de Amerikaanse singer-songwriter Woody Guthrie (1912-1967), dat gebracht werd door de inmiddels zeventigjarige lead zanger Lorin Sklamberg , gaat over een vliegtuigongeluk uit 1948 waarbij Mexicaanse landarbeiders omkwamen.

Elegy

In de nieuwsberichten werden zij omschreven als naamloze ‘gedeporteerden’, en ‘Elegy’, opgedragen aan de talloze andere naamlozen die worden afgeslacht, zonder woorden, ‘want voor sommige dingen zijn geen woorden te vinden’. Intens was ook Kh’hob dem kheyshek – I Am Willing, waarin de zes musici  in close harmony zingen dat je, wat er ook gebeurt in je eigen leven en dat van de wereld, open moet blijven staan voor het goede.

Hoogtepunt

Maar onstuitbare vrolijkheid was er ook, in Kol Shoyn Kumn die Geule (Laat de verlossing nu maar komen) en in Kermeshl in Ades (Kermis in Odessa). Voor mij was ‘Gonna get thru this world’, een vast nummer van The Klezmatics, ook weer op tekst van Woody Guthrie, een hoogtepunt,. Maar met zoveel fantastische muziek is het moeilijk kiezen. Wat me bij zal blijven is dat élk woord, élke noot, élke song niet alleen onvergetelijk en aanstekelijk is, maar ook écht betekenis heeft, niet alleen voor het verleden maar zeer zeker ook voor het nu.

Dat werd na afloop van het concert akelig duidelijk toen er tussen de concertgangers ook tot de tanden gewapende politieagenten in kogelwerend vest aanwezig bleken, en voor de deur van de kerk de hele avond een politieauto had gestaan. Een ontnuchterend en wrang einde van een geweldige avond.