Is Ashab al-Yamin wel een nieuwe terreurgroep? – achtergrond

De naam Ashab al-Yamin of ‘Beweging van de Rechtvaardigen’ werd in de afgelopen dagen geregeld in verband gebracht met de aanslagen op Joodse doelen in Luik, Rotterdam en Amsterdam. Het zou gaan om een nieuwe terreurgroep, maar wat is er van deze ‘beweging’ echt bekend? Is er wel sprake van een nieuwe terreurgroepering of is er iets anders aan de hand? Mogelijk gaat het om ingehuurde mensen, zeggen experts.

Na de brandaanslagen op de synagoge in Luik, de NIG-synagoge in Rotterdam en de Joodse school Cheider in Amsterdam doken telkens filmpjes op sociale media op met dezelfde afzender. Naam: Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah, kortweg Ashab al-Yamin en vrij vertaald als ‘Beweging van de Rechtvaardigen’. Hun zwarte logo lijkt op dat van terreurorganisatie Hezbollah in Libanon, met een Dragunov-geweer in een vuist naar boven gericht.

Wereldbol

Achter de Dragunov of SVD is een afbeelding van een wereldbol te zien. Dit logo vertoont alle kenmerken van de logo’s van Iraanse terreurgroepen of door Iran geleide islamitische vazallen: Kataib Hezbollah in Irak, Hezbollah in Libanon en de Revolutionaire Garde uit Iran zelf gebruiken allemaal dezelfde afbeelding van een hand met een geweer dat naar rechts wijst, bovenop een aardbol.

Griekenland

Wat in de Nederlandse en Belgische media geregeld over het hoofd wordt gezien, is eenzelfde soort aanslag op een Joods doel in Griekenland, woensdagnacht. Dit meldt de Israëlische krant Jerusalem Post in een artikel. Ook hier is een brandbom gebruikt en raakte niemand gewond. En ook hier eiste de Beweging van de Rechtvaardigen de daad op met een video op sociale media, en dan weer zonder eigen social mediakanaal.

Einddoel

De groep eiste de aanslagen op Joodse doelen in Nederland, België en Griekenland op, maar wie zijn dan de daders? Volgens sommigen gaat het om jihadisten die met geweld hun einddoel – de onderwerping van de wereld aan de islam – willen bereiken. Joden en ook andere ‘ongelovigen’ moeten wijken en zijn daarom doelwit. Tegelijkertijd zouden zij een signaal willen afgeven nu er oorlog woedt tussen Israël en Iran.

Wegwerpagenten

Maar is er wel sprake van een nieuwe terreurgroepering of is er iets anders aan de hand? Terrorisme-expert Annelies Pauwels sluit dat eerste niet uit, maar benoemt op de VRT nadrukkelijk een alternatieve mogelijkheid: die van wegwerpagenten. Dat zijn mensen die worden benaderd om een gewelddadige klus te klaren. Ze krijgen daar veel geld voor betaald.

Geronseld

Pauwels zegt dat Iran en Rusland deze vorm al eerder hebben toegepast. “Mensen worden via tussenpersonen gecontacteerd. Dat kan via de berichtendienst Telegram of andere kanalen. Zo worden mensen geronseld die in een kwetsbare positie zitten, of van wie men vermoedt dat ze zich wel willen inzetten voor hen, in ruil voor geld.” Maar ze zouden ook gechanteerd kunnen worden.

‘Opeisen’

Tegelijkertijd is er het ‘opeisen’ van de aanslagen door de ‘Beweging’. “Met opeisingen weet je immers zelden zeker of de claim echt is,” zegt deskundige Pauwels. Zo eiste terreurbeweging Islamitische Staat (IS) in het verleden vaak terreurdaden op, maar bleek achteraf niet met zekerheid te zeggen of de daders ook echt van IS waren. In bepaalde gevallen waren het losse personen die zich tot IS verwant voelden en dat ook zo uitten.

Netwerk?

Opvallend is ook dat de ‘Beweging van de Rechtvaardigen’ geen eigen sociale mediakanalen heeft opgericht, zoals andere terreurgroeperingen normaal gesproken wel doen. Het is daarom moeilijk te verklaren wie er mogelijk achter de aanslagen zitten. Gaat het om geradicaliseerde personen of is er sprake van een netwerk en zo ja, wordt dat netwerk door iemand aangestuurd?

Sjiieten

Omdat het logo van de Beweging lijkt op dat van sjiitische terreurorganisaties, kan het beste worden gezocht in sjiietische hoek. Maar in Nederland en België wonen overwegend soennieten. De meeste sjiieten zijn gevluchte Iraniërs die niets van het regime in Teheran moeten hebben. Wel zijn er in het verleden acties geweest van Iraanse cellen op Nederlandse bodem, zoals de moordaanslag op een Iraanse elektricien in Almere, in 2015.

Telegram

Terug naar het hier en nu. De op sociale media verschenen de video’s die van de aanslagen verschenen volgens de Jerusalem Post snel op Telegram-kanalen van organisaties uit de sjiitische as, zoals Hezbollah of de Revolutionaire Garde. Dit zou kunnen wijzen op een verband tussen de ‘Beweging van de Rechtvaardigen’ en deze aan Iran gelieerde vazallen.

Authentiek overkomen

Ook bevatten de video’s lofprijzingen aan Allah. Dat is kenmerkend voor dergelijke terreurorganisaties, zegt onderzoeksanalist Joe Truzman van de Foundation for Defense of Democracies (FDD), gespecialiseerd in Palestijnse gewapende groeperingen en Iraanse proxy-organisaties, tegen de krant. “Over het algemeen proberen gewapende sjiitische organisaties, of dekmantelorganisaties, in ieder geval authentiek over te komen.”

Angst zaaien

Truzman: “In hun verklaringen staat altijd een datum aan het eind. En er zijn altijd korte verklaringen die deze groepen zelf afleggen. Ofwel is dit een legitieme, authentieke verklaring en is de video authentiek, ofwel probeert een criminele of antisemitische groepering haar sporen uit te wissen. Het is erg moeilijk te zeggen.” Hij stelt dat angst zaaien onder Joodse gemeenschappen een belangrijk doel is van deze acties.

Conclusie

Volgens experts lijkt het er niet op dat er plots een nieuwe terreurbeweging is opgestaan, maar eerder dat het zou kunnen om mensen die worden ingehuurd om ‘s nachts aanslagen te plegen. De korte video’s zonder eigen social mediakanaal zouden dit beeld bevestigen. Het is nog te vroeg om echte conclusies te trekken, maar de ‘Beweging van de Rechtvaardigen’ zou een opgeblazen ballon kunnen zijn om angst en onrust te zaaien.

Dat alles maakt de aanslagen in Nederland, België en Griekenland niet minder erg. Joodse instellingen die niets kunnen doen aan wat er in het Midden-Oosten gebeurt, worden nu getroffen en Joodse gemeenschappen worden zo in hun ziel geraakt. Tegelijkertijd staat de Joodse wereld nu extra op scherp voor de door Iran aangekondigde aanslagen in het westen.