Joods centrum in Bayreuth opgeknapt en heropend

In Duitsland is het Joodse Cultuur- en Gemeenschapscentrum van Bayreuth opgeknapt en opnieuw geopend. De heropening vond onlangs plaats in het bijzijn van minister-president Markus Söder (CSU) van Beieren. Volgens Josef Schuster, voorzitter van de Centrale Raad van Joden in Duitsland, zal dit het Joodse leven in de stad ‘zichtbaar, hoorbaar en tastbaar’ maken.

Direct naast het Markgräfisches Operntheater ligt de oude synagoge van Bayreuth. Beide gebouwen zijn monumentaal erfgoed. Het hernieuwde Joodse gemeenschapscentrum en de sjoel legen tegenover elkaar in de Münzgasse, een straat in het centrum van de stad. Bezoekers kunnen er terecht om de gebouwen te bewonderen. Ook is er kunst aan de voorkant van de sjoel te zien.

Blijven hier

Het complex met synagoge, mikwe en gemeenschapscentrum laat zien dat het Joodse leven niet verborgen is, maar openlijk wordt beleefd, aldus voorzitter Schuster van Joods Duitsland tijdens de openingsceremonie. “We zijn hier, we blijven hier en we helpen deze stad vorm te geven.” Hij benadrukte ook dat het centrum een ​​signaal was ‘dat het Joodse leven niet iets is dat plotseling in 1933 uit de lucht kwam vallen’.

Signaal

“Ook is het niet zo dat het Joodse leven in ’45 verdwenen was,” aldus Schuster. “Het is zo dat het Joodse leven hier in Bayreuth eeuwenlang heeft bestaan, opnieuw bestaat en naar mijn hoop ook in de toekomst zal blijven bestaan.” De Beierse minister-president Söder was ook aanwezig bij de opening. Hij beschreef het driedelige ensemble als een regionaal, maar ook provinciaal, belangrijk signaal voor het Joodse leven. 

Moeite

“We tolereren geen antisemitisme. Alles wat Joden in Beieren wordt aangedaan, wordt iedereen aangedaan,” aldus Söder. “Het Joodse leven moet hier zonder angst kunnen bloeien,” zei de minister-president in zijn toespraak. De CSU staat bekend als uitgesproken pro-Joods en ook pro-Israël. In Beieren wordt veel moeite gedaan om Joods leven in stand te houden, en ook Joodse gebouwen op te knappen en te onderhouden.

Middeleeuwen

De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Bayreuth gaat terug tot de Middeleeuwen. Het bewijs van haar bestaan, en de vervolging van Joodse burgers, is al te vinden in de dertiende eeuw. Na te zijn vervolgd werd de heroprichting van een Joodse gemeenschap in 1759 mogelijk gemaakt onder markgraaf Friedrich en markgravin Wilhelmine door de Joodse hofbankier en muntenleverancier Moses Seckel.

Oudste sjoel

Seckel verwierf ook het gebouwencomplex van het oude komedie- en balzaaltheater. Het achterliggende gebouw aan de Münzgasse werd toen omgebouwd tot synagoge. De sjoel, ingewijd in 1760, is de oudste nog in gebruik zijnde synagoge in Duitsland. Doordat het operahuis er naast lag, werd het huis van samenkomst met Kristallnacht ‘slechts’ geplunderd en niet in brand gestoken. Zo bleef het pand goed in tact.

Beschermd

De Joodse gemeenschap werd echter niet beschermd tegen vervolging en moord door de nazi’s. Aan het einde van de oorlog werd het operatheater, dat uit de achttiende eeuw stamt, niet door de geallieerden gebombardeerd omdat de synagoge er tegenaan lag. Op die manier hebben beide gebouwen elkaar zo beschermd.

Genizah

In de nationaalsocialistische periode werd Judaïca tijdens uit de synagoge geroofd. Een aantal daarvan is de afgelopen jaren teruggekeerd naar Bayreuth. Op de begane grond van het heropende Joodse centrum bevinden zich tentoonstellingsruimtes voor het publiek: bezoekers kunnen delen van de genizah bekijken, de rituele bewaarplaats voor versleten Joodse liturgische teksten.

Lezen

De beroemde Bayreuther Genizah werd in het najaar van 2009 tijdens de eerste renovatiewerkzaamheden op zolder van de synagoge ontdekt. ​​De oudste documenten die er werden gevonden, dateren uit de achttiende eeuw. Deze boeken geven inzicht over wat er in die tijd werd gelezen, het opleidingsniveau van de lezers en over, met name, wat vrouwen destijds lazen.

Dialoog

Sinds 2013 is de nieuw gebouwde mikwe in gebruik voor de ongeveer 320 leden van de Joodse gemeente. De synagoge zelf onderging gedurende meerdere jaren ook een ingrijpende renovatie. Met de voltooiing van het gemeenschapscentrum – direct tegenover – beschikt de Israëlitische Religieuze Gemeenschap (IKG) in Bayreuth nu over een locatie voor evenementen, een museum en gastenverblijven. Ook wordt het nieuwe centrum ingezet voor omgang met niet-Joden en niet-Joodse gemeenschappen.