Kaag: Loze Palestijnse staat is wassen neus

Het erkennen van een Palestijnse staat, zoals een trits van landen onlangs heeft gedaan, is een wassen neus, een loos gebaar, waar de Palestijnen zelf helemaal niets aan hebben. Dat was een van de hoofdpunten die Sigrid Kaag maakte tijdens de Harry van den Bergh-lezing, die jaarlijks door de Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit ter nagedachtenis aan de in 2020 overleden PvdA-coryfee wordt georganiseerd.

Die erkenning is slechts ‘een retorische belofte, een keizer zonder kleren’,aldus Kaag. “De symboliek doet wat, maar de realiteit is veel harder. Het betekent helemaal niets.” In de oorlog in Gaza heeft een aantal landen (Spanje, Canada, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Australië en Portugal) officieel een Palestijnse staat erkend, al is onduidelijk wat die staat precies omhelst.

Gesprek

Kaag gaf overigens geen lezing, maar ging in gesprek met Or Goldenberg, de in Israël geboren onderzoeksjournaliste die voor NRC en de Groene Amsterdammer werkt. Het was een prima plek voor de diplomate en D66-politica: een volle Uilenburgersjoel gevuld met Joodse Amsterdammers die sympathie hebben voor de organiserende stichting Vrienden van de Hebreeuwse Universiteit. 

Deze organisatie ondersteunt sinds 1977 projecten waarin de Hebreeuwse Universiteit samenwerkt met universiteiten op de Westelijke Jordaanoever. Projecten die een gedeeld belang hebben, zoals de bestrijding van de ziekte van Lyme die zowel boeren aan beide kanten van de groene lijn treft. 

Na de gruwelijkheden van 7 oktober 2023 en de daaropvolgende oorlog was er even een kink in de kabel, vertelde stichtingsvoorzitter Boris Dittrich (ook D66). Bijeenkomsten werden gecanceld en boycots afgekondigd. “Dit jaar durven wij dat wel aan,” zei Dittrich, die het publiek opriep om respect naar elkaar te tonen.

Onnodig

De senator had misschien in het achterhoofd dat Kaag niet bij iedereen in de Joodse gemeenschap goed ligt, al was het maar omdat zich getrouwd is met een oud Fatah-minister. Die zorg was onnodig. De zaal luisterde bijna twee uur geboeid naar de oud-vicepremier, die met haar rijke cv als geen ander een licht kan laten schijnen over de politieke patstelling in het Midden-Oosten. Kaag was onder meer van januari 2024 tot 1 juli 2025 senior humanitair en wederopbouw coördinator voor Gaza bij de Verenigde Naties (VN).

Daarna heeft Kaag zich een tijdje bewust afgesloten voor het conflict, vertelde ze. “Een tijd lang kon ik niet meer naar de beelden kijken, ik wilde niet meer geconfronteerd worden met het lijden, de hulpeloosheid van onschuldige burgers. Hele families zijn uit het kadaster verdwenen.”

Inmiddels is ze weer actief in de Gaza Executive Board, samen met onder andere Tony Blair, Steve Witkoff en Jared Kushner, want ze kan het niet laten “Ik doe het onbezoldigd en ik krijg alleen maar shit over me heen. I am sucker for lost causes.”

Weinig tot niets

Optimistisch is Kaag niet. De tweestatenoplossing is dood, de VN en Europa kunnen weinig tot niets uitrichten; wat betekent dat de bal bij Trump ligt, de notoir onvoorspelbare president. En die heeft met de tussentijdse verkiezingen in november meer aan zijn hoofd, zoals de stijgende benzineprijzen en de toenemende populariteit van de linkervleugel van de Democratische partij. 

Dat was onder de Democratische president Joe Biden anders, vertelde Kaag. Toen Israël weigerde genoeg voedsel tot de Gazastrook toe te laten, was een brief van minister Anthony Blinken aan de Israëlische regering, waarin hij dreigde wapenleveranties te vertragen, genoeg. “Toen gingen ze aan het werk.” 

Technocraten

En dan is er het zogeheten technisch bestuur van Gaza, een panel van vijftien Palestijnse technocraten die vanuit Egypte opereren. ‘’Die zitten in een tweederangs hotel in Cairo en kunnen Gaza niet in,’’ vertelde Kaag. Ze kunnen maar weinig uitrichten. Hamas wil niet ontwapenen, Israël wil zich niet terugtrekken uit Gaza, zolang Hamas de wapens niet neerlegt en de rol van de Palestijnse Autoriteit is zwak. 

De PA is niet alleen impopulair bij Palestijnen, omdat ze samenwerkt met Israël, zeker als het gaat om veiligheid, maar ook omdat de meeste officials stokoud zijn. President Mahmoud Abbas is inmiddels negentig, terwijl de bevolking van de Westelijke Jordaanoever relatief jong is. 

De verharding van de Israëli’s na 7 oktober – zij krijgen maar weinig te zien van de ellende in Gaza – en het geweld van de fanatieke kolonisten op de Westelijke Jordaanoever, helpen ook niet. “Dat is redelijk goed georganiseerd. En het is kwalijk en gevaarlijk. Veroordelingen leveren weinig op.”

Nostalgie

Als er een sentiment voelbaar was bij Kaag en de aanwezigen dan was het wel een zekere nostalgie naar de jaren negentig, het decennium van de Oslo-akkoorden, de hoop en de groeiende en bloeiende Israëlisch-Palestijnse samenwerkingen.

Maar wat kunnen we dan wel doen, was een van de vragen uit de zaal. “Stimuleer samenwerkingsverbanden. Als mensen elkaar ontmoeten, ontstaat er een heel andere dynamiek.” Als voorbeeld gaf Kaag de groep studenten uit Gaza die sinds kortin Nederland studeren. “Nodig een gezin uit en hoor hun verhaal aan en vertel hun uw verhaal over toegenomen antisemitisme. Dat kan begrip opleveren.”