Gloria Steinem (92) Joodse feministische pionier

In haar woonplaats New York is de Amerikaans-Joodse feministe en journaliste Gloria Steinem op 92-jarige leeftijd overleden. Ze wordt in de VS gezien als een van de pioniers van de tweede feministische golf, die in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw plaatsvond. Steinem was niet religieus Joods, maar hield haar mond niet als er sprake was van antisemitisme of ander onrecht tegenover Joden.

Gloria Marie Steinem werd op 25 maart 1934 geboren in Toledo, Ohio als dochter van Ruth Nuneviller en Leo Steinem. Haar moeder was van Duitse en deels Schotse afkomst. Haar vader was Joods en kwam voort immigranten uit Württemberg in Duitsland, en uit Radziejów in Polen. Haar Joodse achtergrond gaf Gloria inzicht over uitsluiting en over hoe de verschillende groepen in de maatschappij met elkaar verweven zijn.

Voorouders

Mijn Joodse grootmoeder, Pauline Perlmutter Steinem, was een voorvechtster voor het vrouwenkiesrecht, tijdens de eerste feministische golf. Zij had het Amerikaanse Congres toegesproken. Het was een vrouw was die koosjer at, vier zonen had en een pionier was op het gebied van beroepsonderwijs. Ook was haar overgrootmoeder de eerste vrouw was die in de staat Ohio in een schoolbestuur werd gekozen.

Ambulant

Steinems vader was een programmeur van muzikale acts en rondreizende antiekhandelaar. De familie woonde in een caravan en leefde ambulant. Voordat Gloria werd geboren, had haar moeder Ruth op 34-jarige leeftijd ‘een zenuwinzinking’, waardoor ze depressief werd en gevangen kwam te zitten in waanideeën die soms gewelddadige kanten toonden. Herhaaldelijk werd ze opgenomen in psychiatrische inrichtingen. Haar vader zorgde vaak goed voor Gloria.

Geen gelijkheid

Steinem was tien jaar oud toen haar ouders in 1944 uit elkaar gingen. Haar oudere zus ging het huis uit en haar vader vertrok naar Californië, waardoor zij en haar moeder alleen achterbleven. Haar ouders gingen uit elkaar door de geestesziekte van haar moeder. De hele situatie zou grote invloed hebben op het denken van Gloria Steinem: ze besefte dat vrouwen geen sociale en politieke gelijkheid genoten, maar ook dat mannen goede verzorgers van kinderen kunnen zijn.

Vijandigheid

Tegelijkertijd moest Steinem’s moeder voor haar zorgen. Een sociaal vangnet was er niet en dus was zij gedwongen om te werken. Haar moeders onvermogen om een ​​baan vast te houden zou volgens Steinem deels komen door een bredere vijandigheid jegens werkende vrouwen. Ze geloofde ook dat de negatieve houding van artsen tegenover haar moeder voortkwam uit anti-vrouwelijke vijandigheid. 

Martelingen

Het was niet haar vader maar haar moeder die Steinem inzicht in haar Joodse achtergrond bijbracht. Dat hielp haar te begrijpen hoe de ene groep de andere essentiële rechten kan ontnemen. Toen ze acht jaar was moedigde haar moeder haar aan om te luisteren naar een hoorspel over de martelingen van Joden onder de nazi’s in Duitsland.

Abortus

Wanneer haar moeder het moeilijk had, moest de jonge Gloria voor haar zorgen. Niettemin lukte het om door te leren: ze ging naar de middelbare school in Toledo en Washington DC, en ging later studeren aan Smith College, waar ze cum laude afstudeerde. In 1957 onderging Steinem een abortus. De ingreep werd destijds illegaal uitgevoerd door de Britse arts John Sharpe.

Gandhi

Steinem was op dat moment een reis naar India aan het voorbereiden en had een verloving afgeblazen. Eind jaren vijftig was ze dan ook twee jaar lang een Chester Bowles Asian Fellow op het subcontinent. Ze werd beïnvloed door Mahatma Gandhi en baseerde haar latere campagnewerk later op zijn onafhankelijkheidsbeweging.

Journalistiek

Eenmaal terug in de VS belandde Steinem in de journalistiek, waar ze voor verschillende bladen en media ging werken. Ze interviewde onder meer zanger John Lennon, acteur Robert Redford en presidentsvrouw Betty Ford. Haar grote doorbraak kwam met een artikel waarvoor de under cover ging als Playboy bunny in de sekshuizen van Playboy. Uit het artikel werd duidelijk hoe slecht vrouwen daar werden behandeld.

Ms. Magazine

Eind jaren zestig dacht Steinem eraan een feministische nieuwsbrief op te richten, maar dat werd uiteindelijk een volwaardig blad. Eind 1971 kwam de preview-editie van Ms. Magazine uit. Deze was al snel uitverkocht. Algauw waren er driehonderdduizend abonnees, wat uitgroeide naar een half miljoen. Het blad werd door vrouwen voor vrouwen én mannen gemaakt.

Feminisme

Mettertijd ontpopte Steinem zich ook als activistisch feministe die streefde naar volledige gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Tijdens de tweede feministische golf in de jaren zestig en zeventig [de eerste was eind negentiende, begin twintigste eeuw, red.] werd Steinem een van de gezichten van de beweging in Amerika. Ze streefde niet alleen gelijkheid tussen seksen, maar ook tussen andere groepen na.

Intersectionaliteit

Haar werk kwam aan de basis te staan van de ideologie van intersectionaliteit, waarin wordt gezegd dat kwesties, groepen en doelen van kwetsbaren aan elkaar verbonden zijn. De huidige linkse beweging is erdoor verweven. Steinem was echter fel wanneer het oversloeg in antisemitisme. Zo veroordeelde ze een VN-resolutie die zionisme gelijkschakelde aan racisme.

Brief

Steinem ondertekende een brief die protest aantekende tegen de aangenomen VN-resolutie. ‘Wij zijn ontzet over het feit dat het label ‘racistisch’ uitsluitend wordt toegekend aan de nationale zelfbeschikkingsbeweging van het Joodse volk’, aldus de brief. ‘Wij veroordelen deze impliciete ontkenning van de Israëlische staat en deze aanzetting tot wereldwijd antisemitisme’.  

Genitale verminking

In 1979 schreef Steinem in het feministische blad Ms. een belangrijk artikel over genitale verminking bij vrouwen, dat daardoor onder de aandacht van het Amerikaanse publiek kwam. Het artikel berichtte over de ’75 miljoen vrouwen die lijden onder de gevolgen van genitale verminking’. Het artikel bevatte de basisargumenten die later door de filosofe Martha Nussbaum werden uitgewerkt.

Joodse mannen

Steinem trouwde op 66-jarige leeftijd met David Bale, een Zuid-Afrikaanse activist die drie jaar later aan kanker overleed. Ze had relaties met invloedrijke mannen, van wie velen Joods waren, onder wie filmregisseur Mike Nichols en mediamagnaat Mort Zuckerman. Vaak was het mikpunt van rechts, onder meer omdat ze in tegenstelling tot andere feministische activisten de glamour niet schuwde. 

Seiderzusters

Ieder jaar met Pesach sloot ze zich aan bij een kleine groep ‘seiderzusters’ in New York, die een vrouwenseder organiseerden en uitvoerden, meestal op de derde avond van Pesach. Het uitgangspunt van deze seider was dat vrouwen ertoe doen, dat vrouwen erkend moeten worden voor hun rol in het Exodus-verhaal en in hun huidige strijd voor gelijkheid binnen het Joodse leven.

Clinton verdedigd

Steinem kreeg vaak kritiek, onder meer nadat ze president Bill Clinton tijdens de Lewinsky-affaire had verdedigd. ‘Als de president zich met vergelijkbare ongevoeligheid tegenover milieuactivisten had gedragen, en tegelijkertijd hun belangrijkste voorvechter en bolwerk tegen een anti-milieugezind Congres was gebleven, zouden ze hem dan in de steek laten? Ik denk het niet’, schreef ze in de New York Times. Later zei ze spijt te hebben gehad van het artikel.  

Israël, Roe vs. Wade

De feministe was niet perse anti-Israël, maar zei in 2019 wel dat ze geen stap meer in het land zou zetten zolang Benjamin Netanyahu aan de macht. was. Ze is er sindsdien niet meer geweest. Mettertijd zag ze hoe Israël steeds rechtser werd, evenals de VS. In 2022 moest ze met pijn in het hart toezien hoe ‘Roe v. Wade’ door het Amerikaanse hooggerechtshof werd teruggedraaid. Abortus was voortaan weer niet overal legaal.

RBG

Het credo van Steinem, zo zei ze in een gezamenlijk interview in 2015 met haar Joodse feministische mede-pionier Ruth Bader Ginsburg was vriendelijkheid. “Vriendelijkheid is ontzettend belangrijk. En empathie. Het vinden van een aanknopingspunt,” aldus Steinem. Ook moet je nooit opgeven. “Het mooie van obstakels is dat je je daardoor verbonden voelt met andere groepen mensen die met obstakels te maken hebben.”

Overlijden

Steinem bleef tot op hoge leeftijd actief. Haar gezondheid as redelijk. Wel is bekend dat ze in de jaren tachtig borstkanker had gehad en later trigeminusneuralgie ontwikkelde. Dat heeft haar dood niet veroorzaakt. Ze overleed thuis in New York, omringd door haar naasten. Ze bleef tot zeer kort voor haar dood schrijven en zich inzetten voor gelijkheid. Haar laatste boek, An Unexpected Life, verschijnt postuum.

Gloria Steinem kreeg van president Barack Obama de Presidential Medal of Freedom. Ze is 92 jaar geworden.