Kabinet neemt advies Commissie Asscher over

De uitkomst van het onderzoek van de commissie onder leiding van oud-vicepremier Lodewijk Asscher (GroenLinks-PvdA) wordt als geheel overgenomen door het kabinet. Er komt ook structureel vier ton voor het opzetten van een programmering. Asscher en zijn commissieleden deden onderzoek naar verweesde Joodse roofkunst die in de Nederlandse Kunstcollectie (NK) zit. Het gaat om objecten die nog steeds niet bij de eigenaren of erven gekomen zijn.

De aanbevelingen van Asscher, onder meer om subsidie vrij te maken en daarmee de kunst in de NK-collectie tentoon te stellen, worden zonder meer overgenomen door minister Rianne Letschert (D66) van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Dat staat in een brief die ze naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Daarin staat overdracht van verweesde kunstobjecten aan de Joodse gemeenschap centraal.

Overdracht

Wanneer er helemaal niets bekend is over de herkomst van een object in de NK-collectie, wordt – gelet op de systematische en grootschalige roof van Joodse Nederlanders – verondersteld dat het om Joodse roofkunst gaat. Onderzochte, van Joden geroofde, kunst die op dat moment niet in een procedure bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zitten, komen in aanmerking voor overdracht aan de Joodse gemeenschap.

Nieuwe claims

Het gaat om enkele duizenden kunstwerken, objecten, voorwerpen en andere kostbare spullen die in de bange jaren ’40-’45 zijn geroofd van Joden in Nederland. De commissie stelt voor dat de dingen naar de Joodse gemeenschap gaan, maar dat het beheer ervan in handen van de minister blijft. Ook moeten objecten nog beschikbaar blijven indien er alsnog claims komen. Letschert stemt hier mee in.

Verkenning

Er wordt in 2027 en 2028 nog extra onderzoek naar de objecten gedaan. ‘Ik wacht het aanvullende herkomstonderzoek naar de NK-collectie af om te bepalen welke objecten in aanmerking komen voor overdracht. In de tussentijd verken ik de (juridische) stappen die nodig zijn om de overdracht te realiseren. Ik blijf hierover in gesprek met het CJO, zodat de uitvoering aansluit bij en recht doet aan het commissieadvies’.

Tekstbordjes

De commissie adviseert dat er een actieve programmering – tentoonstelling(en) – rond de collectie komt. Verder stellen de onderzoekers voor om tekstbordjes, waarop bezoekers worden gewezen op de herkomst, als voorwaarde in bruikleenoverkomsten op te nemen. ‘Ik omarm deze adviezen en ben bereid structureel 400.000 euro ter beschikking te stellen ten behoeve van programmering met deze collectie’, aldus Letschert.

Overal onderzoek

Eveneens moet er blijvend onderzoek naar de kunstobjecten komen, zo stelt de Commissie Asscher voor, niet alleen naar deze verweesde roofkunst maar in de gehele museale sector. Letschert neemt het over. ‘Ik zal de sector middels een subsidieregeling bij het Mondriaan Fonds, tijdelijk extra ondersteunen. Dit heeft als doel herkomstonderzoek van musea naar koloniale collecties en roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog te stimuleren’.

Eén miljoen

Hiermee krijgen we ook beter zicht op verweesde Joodse roofkunst in de gehele collectie, aldus Letschert. ‘Ik ga met het Mondriaan Fonds in gesprek over de vormgeving van deze regeling en zal voortbouwen op de ervaringen van de RCE en het consortium koloniale collecties. Voor dit doel stel ik in de periode 2027-2031 één miljoen euro per jaar beschikbaar, met een aanloop van een half miljoen in 2026’.

Deze objecten zijn de laatste zichtbare sporen van vele levens die zijn vernietigd, aldus de minister, en daarom verdienen ze een bestemming die recht doet aan die geschiedenis én aan de Joodse gemeenschap.

‘Het immense onrecht dat de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog is aangedaan, kunnen we niet herstellen. Maar we kunnen wel een stap zetten naar een waardige bestemming voor wat van hen was. Ook als we de oorspronkelijke eigenaren of hun erven niet meer kunnen vinden. Ik zal uw Kamer na afronding van de juridische verkenning nader informeren over de implementatie van dit advies’.