Kabinet op 7 oktober niet op een lijn over Israël

Dat de coalitiepartijen van het minderheidskabinet-Jetten het vaak oneens zijn, is bekend. Ook over Israël zitten ze het onderling niet op dezelfde golflengte. Uitgerekend op de derde herdenking van het bloedbad van 7 oktober 2023 wordt dat nog eens duidelijk uit de posts op X van bewindspersonen en kopstukken uit de coalitie. D66 doet op gedenkdag 7 oktober aan politiek, terwijl de VVD dat juist nalaat. Het CDA zit daar ergens tussenin. Net als bij andere dossiers staat de VVD inzake Israël in dit kabinet alleen.

In een post op X staat D66-premier Rob Jetten stil bij de slachtoffers in Israël van 7 oktober, waarna hij uiteenloopt over de periode daarna. ‘De regio destabiliseerde in een spiraal van conflict en ellende. Tienduizenden onschuldige Palestijnen zijn sinds de Hamas-aanval gedood door het Israëlische leger. Tot de dag van vandaag zijn de gevolgen van al het geweld diep voelbaar’, aldus Jetten.

‘Het zijn schrikbarende, uitzichtloze cijfers,’ vervolgt de premier. ‘Want er is geen enkel doel dat dit geweld rechtvaardigt, maar vooral geen enkel leed dat hiermee wordt verlicht. Dat weten alle rouwende families, zowel Israëlische als Palestijnse. Zij leven in angst en onveiligheid. Ik wens hen vrede toe. In hun land en in hun hart.’ Jetten gaat niet in op de oproep van Mona Keijzer om het rampgebied van 7 oktober te bezoeken.

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte deed vanuit de Tweede Kamer een zeer lange tweet uitgaan. Hij staat daarin stil bij de slachtoffers in Israël en wat 7 oktober met de Joodse gemeenschap in Nederland doet, maar nuanceert daarna ook uitvoerig. ‘We kunnen vandaag echter niet zwijgen over het leed dat de regering-Netanyahu sinds 7 oktober heeft aangericht’.

‘Genocidale campagne’

Paternotte: ‘Wat begon als de reactie van een getraumatiseerd land op een terreurdaad, is uitgegroeid tot een genocidale campagne van verdrijving en verwoesting, waarbij iedere menselijke en wettelijke grens is overschreden. Bijna honderdduizend Palestijnen zijn sindsdien vermoord, terwijl het overgrote deel van hen niets te maken had met de terreur van 7 oktober’.

Volgens de D66-politicus wordt hulp aan Gazanen door Israël ‘stelselmatig geblokkeerd’ en gaan de Israëlische aanvallen onverminderd door. ‘De druk op Israël om hiermee te stoppen moet omhoog. Nederland moet daarin het voortouw blijven nemen. D66 zet zich daar onverminderd voor in’. Paternotte, die Israël er onlangs van langs gaf in een filmpje, pleit voor een tweestatenoplossing.

VVD valt niet aan

Vanuit coalitiepartner VVD klinken echter heel andere woorden. Voorvrouw Dilan Yesilgöz spreekt opvallend genoeg niet over het optreden van Israël in Gaza. ‘Vandaag sta ik stil bij alle onschuldige mensen die drie jaar geleden in Israël werden vermoord door de terroristen van Hamas. Terroristisch geweld dat regelmatig wordt gebagatelliseerd tot “proportionele zelfverdediging” of “legitiem verzet”.’

Baby’s en oma’s afslachten, vrouwen verkrachten, dansende jongeren vermoorden heeft niets te maken met welke vorm van verzet dan ook, vindt Yesilgöz. ‘Het gevolg is dat de Joodse gemeenschap dagelijks leeft met verdriet en angst. En dat mensen overal ter wereld gebukt gaan onder Hamas, Hezbollah en Islamitische Jihad. Dat moeten wij onverkort veroordelen’.

Yesilgöz: ‘Dit gif is bedoeld om het vrije leven van ons allemaal te raken. Dus werken wij iedere dag om deze terreur te bestrijden. Daarbij zullen wij altijd staan voor de veiligheid van onze Joodse gemeenschap’.

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans kiest op X voor dezelfde lijn als partijleider Yesilgöz: empathie tonen voor Israël en de Joodse gemeenschap, op 7 oktober Israël niet aanvallen maar ondersteunen. ‘Wij vergeten deze barbaarse daden nooit, veroordelen ze zonder enige terughoudendheid, en blijven dit kwaad bestrijden. Het is onverteerbaar hoe Joden in Nederland en wereldwijd worden geïntimideerd en bedreigd’.

CDA verdeeld

Het CDA, dat de laatste jaren steeds Israël-kritischer geworden is, reageert enigszins verdeeld op 7 oktober. CDA-minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken heeft er speciaal een tweet in het Engels doen uitgaan. Vrij vertaald schrijft de christendemocraat:

‘Vandaag is het drie jaar geleden dat de gruwelijke aanvallen van 7 oktober door Hamas plaatsvonden – een dag die diepe sporen heeft achtergelaten in de Israëlische samenleving en daarbuiten. We herdenken de slachtoffers die omkwamen en degenen wier leven voorgoed is veranderd. Nederland staat in herdenking en solidariteit aan de zijde van het Israëlische volk’.

In tegenstelling tot de CDA-minister komt CDA-leider Henri Bontenbal met een draad van acht tweets, waarin hij Netanyahu aanvalt maar ook onderkent dat antisemitisme in Nederland is toegenomen sinds 7 oktober 2023. ‘De politiek heeft geen eenvoudige antwoorden op een conflict waarin zoveel mensen zijn vermoord, gegijzeld, gewond geraakt of hun huis hebben verloren. Ook zien we antisemitisme in de samenleving toenemen, wat ik een ernstig zorgelijke ontwikkeling vind’.

Analyse

Dat de partijen in het minderheidskabinet-Jetten niet vaak op een lijn zitten, is bekend. Ze verrassen echter vriend en vijand met hun statements op en over 7 oktober. Niet de inhoudelijke keuze is opvallend, maar het feit dat er ook in deze communicatie geen eenheid van kabinetsbeleid is. De D66-premier is ook op gedenkdag 7 oktober hard tegen Israël, terwijl de VVD-vicepremier en CDA-buitenlandminister dat expliciet niet zijn.

Tegelijkertijd zijn de statements vanuit de Tweede Kamer opvallend. D66-voorman Paternotte zit geheel op de lijn van zijn leider Jetten en doet ook aan politiek. In die zin opereert D66 monistisch. Hetzelfde geldt voor de VVD, die duidelijk één lijn laat zien in het kabinet en de Kamer, maar dan de andere kant op. Yesilgöz en Brekelmans kiezen er bewust voor Israël niet aan te vallen op deze voor Israël belangrijke gedenkdag.

Het CDA laat een tegenstrijdiger beeld zien. Enerzijds is er minister Tom Berendsen, die in het Engels een vriendelijk verhaal over Israël houdt. Na de diplomatieke rel van vorige week en het statement over Nederland van de Israëlische president van maandag, is 7 oktober een kans om te ontdooien. Berendsens leider Bontenbal slaat echter een andere toon aan tegen de regering-Netanyahu, wat hem in de wielen kan rijden.

Wie de balans opmaakt over de uitingen op 7 oktober van de kabinetspartijen moet concluderen dat ze op het dossier Israël niet op een lijn zitten. Het was al bekend dat de VVD veel minder ver wil gaan in het bestrijden van Israël dan D66 en het CDA; de statements op sociale media van vandaag laten dit verschil nog eens extra goed zien. Ook in dit dossier staat de VVD in het kabinet-Jetten alleen.