Koerier van de twijfel is meeslepend – boekrecensie
De combinatie van asfalt, Italiaanse bergen en geweten. Dat is de kern van het boek van Hans van Hartevelt (Leiden 1953) over de wielerheld Gino Bartali (1914-2000), meervoudig winnaar van de Tour de France en de Giro d´Italia,Milaan – San Remo en de Ronde van Lombardijen. Maar was de fietsheld ook een oorlogsheld? vraagt de auteur zich af in zijn historische roman.
Was de wielerheld Gino Bartali terecht ontvanger van de Yad Vashem-onderscheiding, voor het helpen redden van Joden door documenten in zijn frame te vervoeren waarmee ze naar het al bevrijde zuiden van Italië konden vluchten? Of was het heldhaftige verhaal meer bedacht om het nogal smoezelig oorlogsblazoen van de Rooms-Katholieke Kerk op te poetsen?
Sportmedailles
Auteur Hans van Hartevelt kaart die kwestie aan in de verantwoording van zijn historische roman De Koerier van de Twijfel, Gino Bartali, want er is nogal wat discussie over geweest. Het boek is het allereerste van de nieuwe uitgeverij Blue Baboon en het elfde van Van Hartevelt. Hij neigt er naar dat de Yad Vashem-onderscheiding – die je echt niet zomaar krijgt – terecht is verleend.
Een onderduiker bevestigt namelijk Bartali’s werk, aldus de auteur. Bovendien stelt hij dat verzetswerk nooit uitvoerig schriftelijk gedocumenteerd is. Zeker niet als het om iemand gaat die aardig bescheiden is in zijn uitingen, zoals Bartali. Want van hem is de uitspraak: “Sportmedailles spelden ze je op je shirt en die zullen glimmen in een museum. Wat je verdient door goed te doen, hecht zich aan je ziel en schittert elders.”
Opschudding
Deze historische roman is op zich een zeer intens verhaal over fietsen en wielrennen, in vooral de bergen van Toscane en Umbrië van een man die het fascisme haat. De spanning zit er al gelijk in als Bartali aan het begin van het boek tijdens de avondklok in de straten van Florence ontkomt aan de Duitsers.
Bartali gaat, tegen de wens van zijn vrouw in, trainen in de Apennijnen. Daar raakt hij bij een lunch – eten speelt in het boek over het land met de beste keuken ter wereld een belangrijke rol – betrokken bij het verzet. Eerst wil hij zijn lunch afbreken vanwege opdringerige fans. Dan wordt hij gevraagd of hij wil blijven. De opschudding van de komst van nationale fietsheld nummer één is zeer welkom, omdat er per trein Joden worden verwacht die willen vluchten.
De ophef rond Bartali zou identiteitscontroles kunnen bemoeilijken, zo is de verwachting. Dat lukt en daarna is de vraag van de uitbater of de wielrenner een envelop naar een pater kan brengen. Die is de spil in het verzet dat Joden probeert te redden. Het doel is hen met valse papieren naar het zuiden en eventueel verder, naar Palestina, te brengen. Dat doet hij en vooral door de Italiaanse agenten die hem kennen, weet hij zich door de Duits-Italiaans bezette controleposten heen te praten, wat altijd een dubbeltje op zijn kant is.
Afwegingen
Het boek is een prachtige roman over heldenmoed maar vooral over persoonlijke afwegingen om het goede te doen. Zijn vrouw wilde al niet dat hij een lange fietstocht door de Apennijnen ging maken, laat staan dat hij deed wat hij deed. Maar de afkeer van Bartali van het fascisme was zo groot dat hij het nuttige (fietsen) met het goede (documenten vervoeren) kon verenigen. Dat beschrijft Van Hartevelt virtuoos tegen de achtergrond van de bergen.
Die combinatie maakt ook dat het boek zeer geschikt is voor wielrenners en fietsliefhebbers, want Van Hartevelt duikt er wat dieper in met details zoals de technische specificaties van de fiets, met zijn leren Brooks zadel, een Legnani. Deze fiets bestaat nog steeds en komt mogelijk zelfs naar Nederland.
Gelaagd en meeslepend
Maar de diepgang geldt ook voor de maatschappelijke en individuele beschouwingen. Zo is het fietsen de eerste laag, maar de echte strijd is het geweten van Bartali en zijn angst bij de controleposten. Van Hartevelt beschrijft de gebeurtenissen en angsten gedetailleerd; dat maakt van dit boek een epos over individueel verzet, over geestelijken, over Duitsers die helpen Florence te beschermen door er een open stad van te maken, en over de constante zorgen om de eigen veiligheid van Bartali.
Dat alles maakt het boek tot een meeslepend en spannend verhaal over een geschiedenis waarvan we de details niet tot in de puntjes weten. Daarbij is het een prachtige uitgave op mooi papier, met een kleur die past bij de fraaie kaft en een lettertype dat heerlijk leest; daar kan geen e-book tegenop.
Titel: Koerier van de twijfel, Gino Bartali
Auteur: Henk van Hartevelt
Uitgever: Blue Baboon
ISBN: 9789083661803
Prijs: 21,95 euro
Waardeert u dit artikel?
Doneer hier dan een klein bedrag. Jonet.nl is een journalistiek platform dat zonder giften niet kan bestaan. Wij danken u bij voorbaat.
Wil je meer informatie of een hoger bedrag doneren? Ga naar jonet.nl/doneren






