Laatste toramantel van Tiel gerestaureerd

In Tiel is een toramantel opgeknapt en in het Streekmuseum neergezet zodat bezoekers hem kunnen bewonderen. Het object is een van de zestien toramantels die in de bange jaren ’40-’45 door de bezetter van de Joodse gemeenschap van Tiel zijn afgenomen. De overige vijftien keerden nooit meer naar het stadje in de Betuwe terug. In de afgelopen jaren is veel gedaan om schatten van Joods Tiel te renoveren en bewaren voor de toekomst. Ook is er er het Joods Overleg Tiel (JOT) opgericht, die zich over dit erfgoed ontfermt.

Buren
De toramantel was eigendom van Israël van Buuren, die in 1855 in Tiel geboren is en in de 19de eeuw een kosjere slagerij in Buren bestierde. Indertijd was daar een aparte Joodse gemeente met een eigen sjoel. Gaandeweg ontstond er krimp en rond 1900 werd de gemeente opgeheven en samengevoegd met die van Tiel. Samen met zijn zussen, waarmee hij onder een dak woonde, verhuisde Van Buuren naar het stadje omdat de slagerij voort te zetten. Hij overleed in 1912 en de torarol met mantel werd overgedragen aan de Joodse gemeente Tiel.

Rode kleur
Het object, dat nu zo’n 120 jaar oud is, kwam in de Tweede Wereldoorlog in handen van de Duitsers, evenals andere Judaïca zoals zilverstukken en andere gebruiksvoorwerpen. Op een lijst van 1 februari 1943 is te zien welke artefacten in beslag waren genomen. Omdat de Duitsers van de Joden eisten dat ze hun afgegeven spullen goed zouden registreren, is er een uitgebreide administratie ontstaan. Daarin stond onder meer welke kleur de toramantels hadden. Mede daarom kon na de bevrijding worden vastgesteld dat de ene, overgebleven rode mantel aan de Joodse gemeente in Tiel toebehoorde. De mantel lag in Arnhem en keerde van daaruit terug naar de Betuwe.

Goed gebruikt
In opdracht van onder meer het JOT mocht Textielrestaurateur Sjoukje Telleman uit Tiel de mantel restaureren. Hij bleek veelvuldig te zijn gebruikt. Er waren zichtbare slijtageplekken van het dragen van het zware pakket. Ook had oud-eigenaar Van Buuren de mantel waarschijnlijk al eerder zelf laten repareren. Dat gebeurde met grove steken. De restauratie door Telleman werd betaald door donateurs en dankzij subsidies van onder andere de Stichting Marion Polak en de Stichting Maatschappij tot Nut er Israëliten in Nederland (alias ‘Het Nut’).

Tentoonstellen
Het is de bedoeling dat er op Open Monumentendag – 13 september – in Tiel extra aandacht wordt besteed aan het lokale Joodse erfgoed. Het zal een van de eerste evenementen zijn die doorgaan na de corona-crisis, omdat het in de open lucht gehouden kan worden. Of de kostbare zilverwerken (die werden eerder opgeknapt) en de toramantel ook naar buiten zullen komen, valt nog te bezien. Wel komen er een presentatie op de Joodse begraafplaats en een thema-wandeling ‘Ontdek Joods Tiel’. Doe moet eindigen in het museum waar de Judaïca ligt en indien mogelijk deels te zien zal zijn.

Lees ook:
Joods zilver in streekmuseum van Tiel krijgt opknapbaurt
De Joodse zilververzameling van het Flipje en Streekmuseum in Tiel heeft een grondige opknapbeurt gekregen. De ongeveer vijftig zilverstukken zijn uit de vitrines gehaald en door een groepje vrijwilligers zorgvuldig schoongemaakt en gepoetst.