Nu definitief: krimp gasten Joods Cultureel Kwartier

Het hing al langer in de lucht en was binnen Joods Nederland al een publiek geheim: het Joods Cultureel Kwartier (JCK) trekt sinds 7 oktober 2023 veel minder bezoekers dan voorheen. Er is sprake van krimp en een neerwaartse spiraal. Ook is het de laatste tijd moeilijker geworden publiek te trekken voor tentoonstellingen. Het JCK heeft het moeilijk, zo wordt duidelijk in Het Parool, en dat kan gevolgen hebben.

Het JCK, dat bestaat uit het Joods Museum, het Nationaal Holocaustmuseum, de Hollandsche Schouwburg en de Portugees-Israëlietische Synagoge, heeft het moeilijk. In de laatste twee jaar is het aantal bezoekers bij alle vier de onderdelen gekrompen. Vooral het Joods Museum (voorheen Joods Historisch Museum) krimpt: in 2023 kwamen er 105.000 bezoekers, in waren het 2024 zo’n 86.000 mensen en in 2025 zeker 65.000 bezoekers.

Een sof

De bijna halvering van het bezoekersaantal van het Joods Museum steekt schril af bij de tegenvallende cijfers van het Holocaustmuseum. Na de opening in 2024 was gerekend op forse groei, maar in plaats daarvan kwam er een daling van elf procent, meldt de krant. Voor Hollandsche Schouwburg en de Portugees-Israëlietische Synagoge, alias Snoge, geldt hetzelfde. Een sof.

Billen bloot

In de krant gaat directeur Emile Schrijver met de billen bloot. “Ik wil wel duidelijk maken dat we niet op omvallen staan, maar we kunnen financieel niet zo doorgaan als we nu gaan. Wij worden verbonden aan een geopolitiek conflict waar wij zelf helemaal geen invloed op hebben.” Schrijver doelt op het conflict tussen Israël en de Palestijnen, en de onrust in het Midden-Oosten. Daar is het JCK de dupe van.

‘Onveilig’

Na 7 oktober 2023, de dag waarop Hamas meer dan 1.200 Israëli’s en buitenlanders vermoordde en een oorlog in Gaza ontketende, liept het aantal bezoekers alsmaar terug. Volgens Schrijver voelen mensen zich ‘onveilig’ bij het idee om naar het JCK te gaan. Dat zou onder andere komen door de spanningen over het conflict die ook in de polder ontstonden: pro-Palestijnse demonstranten op straat en in instellingen die geweld gebruiken.

Geen effect

Een goed voorbeeld is het protest tegen de komst van de Israëlische voorzanger Shai Abramson naar het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam, afgelopen najaar. Schrijver: “Op een normale zondag komen hier een paar honderd bezoekers, op de dag van de demonstraties bij het Concertgebouw waren dat er vijftig.” De huidige wapenstilstand in Gaza heeft volgens hem nog geen effect op de bezoekersaantallen.

Thermometer

Een hard verband is er niet, alleen een mogelijk causaal verband, want Schrijver heeft geen onderzoek laten doen naar oorzaak en gevolg. Wel is het een gevoel en meestal zit de thermometer wel goed. Ook werd uit kleinschalig publieksonderzoek, in 2025, niet duidelijk of er een harde samenhang is tussen gevoelens van onveiligheid en de bezoekersaantallen van het JCK.

Geopolitiek

Toch wijst de organisatie naar de wereld. “Het kan haast niet anders dan liggen aan de geopolitieke context,” aldus manager publiek Kiki Stoffels. “Ik ben voorzitter van het marketingoverleg Amsterdamse musea, waarin we ook elkaars bezoekcijfers bespreken. Om allerlei redenen ging het met verschillende musea het afgelopen jaar minder goed. Maar je ziet dat onze cijfers daar altijd nog een stuk onder liggen.”

Analyse

Het JCK geldt als het visitekaartje van Joods Nederland. Hier kunnen niet-Joden kennis maken met de Joodse wereld en ook heeft het een zeer educatief karakter. ‘Onbekend maakt onbemind’ kan hier worden beslecht. Ook laat het JCK de culturele kant van het Joodse leven zien, zodat mensen kunnen leren ‘Joods’ niet alleen ‘Holocaust’ betekent. Bovendien is het JCK een goed lopende en financieel gezonde Joodse organisatie.

Die nuttige en sterke positie kan onder druk komen te staan als de bezoekcijfers blijven tegenvallen. Minder kaartverkoop betekent minder inkomsten. Als de neerwaartse spiraal doorzet, zal ooit de buikriem moeten worden aangehaald. Het is daarom te hopen dat het staakt-het-vuren in Gaza aanhoudt en er een langdurige vrede in het Midden-Oosten komt, zodat museumbezoekers weer een andere associatie bij het JCK krijgen.