Oorlogsthriller over Haagse Schindler – recensie

Recensent Simon Trommel las De Dag dat de Duivel naar Des Indes kwam, volgens hem een combinatie van een oorlogsthriller over echte mensen en de dagelijkse besognes van gewone mensen. Het verhaal is zo sensationeel dat het bijna het script is voor een Hollywoodfilm. Maar het is vooral een verhaal over stille helden in Den Haag.

Het boek, dat geschreven werd door journalist Casper Postmaa, heeft wat weg van Schindler´s List, het door Steven Spielberg verfilmde verhaal van fabrieksdirecteur Oskar Schindler die in Krakau Joden uit handen van de nazi´s wist te houden, onder de ogen van diezelfde nazi´s. In Den Haag gebeurde het in het chique Hotel Des Indes.

Dat was in de oorlog vooral een hotel voor de weermacht die er feestte, overnachtte en dineerde. Maar op het dak en in de liftschacht en in de kelders – en ook in zijn eigen huis – verborg de Duitse hoteldirecteur Sepp Thum tientallen mensen voor de nazi´s, waaronder veel Joden en een Engelsman. Het boek over de ´Haagse Schindler´ is een verhaal over wat je doet op individueel niveau in tijden van oorlog, over welke prijs het heeft om het goede te doen, en over mensen die daarbij helpen.

De Zwarte Duivel

Een van hen was de Duitser Josef Jacobs. In de Eerste Wereldoorlog was hij een legende in de lucht. Met zijn gitzwarte Fokker-driedekker joeg hij de geallieerden angst aan. Hij haalde maar liefst 48 vijandelijke vliegtuigen neer. De Fransen noemden le diable noir – de Zwarte Duivel. Na de oorlog zocht hij het avontuur op de grond en werd hij een gevierd raceheld.

Vanwege zijn status in luchtgevechten tijdens het Keizerrijk was hij ook een held in Duitsland. Toen de nazi’s in de jaren dertig aan de macht kwamen, wilde Hermann Göring hem absoluut hebben voor de opbouw van de nieuwe Luftwaffe. Maar Jacobs bedankte voor de eer. Hij had de pest aan Göring én aan de nazi´s.

Jacobs bleef trouw aan zijn eigen principes en trad op als beschermer van Sepp Thum, nadat hij in Den Haag belandde. Zo kon hij waarschuwen als er een inval dreigde. Of die voorkomen door zijn auto voor de deur te parkeren. Zelf genoot hij bescherming van Wehrmacht-generaal Friedrich Christiansen, die dezelfde onderscheiding uit de Eerste Wereldoorlog had als Jacobs, de Blaue Max. Dat schiep een band.

Heldenmoed

Jacobs’ weigering had een prijs. De man die ooit de hemel domineerde, bewonderd door vriend en vijand, eindigde in de anonimiteit. Hij sleet zijn laatste dagen in de schaduw, in een grauw, sober appartement vlakbij München.

De hoteldirecteur betaalde ook een prijs voor zijn moed: de nazi´s mishandelden hem zo gruwelijk dat hij nooit meer normaal een pen kon vasthouden. Na de bevrijding zetten de geallieerden hem vast, totdat zijn heldendaden bekend werden. Ook zijn Duits-Joodse vrouw zat na de oorlog vast.

Auteur Postmaa stuitte op dit verhaal (en vele anderen) omdat hij de geschiedenis van zijn eigen huis aan de Nassau-Ouwerkerkstraat, dat hij in de jaren tachtig kocht, wilde uitzoeken. Hij ontdekte dat dit huis van Sepp Thum en zijn Duits-Joodse vrouw Irène Dornáth was geweest. Beiden overleefden de oorlog waarin ze dus tientallen mensen redden van de dood. Of slavernij. Zij pleegde 1948 zelfmoord, haar zoon kwam om in de nazi-kampen.

Gevoel voor detail

Het boek is geen gedetailleerd dagboek van de situatie in Des Indes maar een serie portretten en de onderlinge verbanden tussen personen die wat te maken hebben met het huis van Postmaa en met Thum. Postmaa haalde dat boven water door gedegen onderzoek.

Zijn taalgebruik neemt de lezer mee. Het leest als een prima en gedegen historisch verslag rondom zijn woning, Des Indes, Den Haag en Europa. Het knappe is dat hij schrijft met goed gevoel voor het Haagse en voor Haags decorum, met veel gevoel voor detail. Maar dan zonder dat het topzwaar wordt.

Tijdsbeeld

Het boek brengt mooie tijdsbeelden. Zelfs als het gaat om zijn eigen schoonfamilie die liever een voornamer type dan een journalist zag als partner van zijn vrouw. En hoeveel mensen hebben net na de economische crisis van de jaren tachtig voor een relatieve habbekrats een mooi huis kunnen kopen nadat de prijzen waren gedaald?

Zo bezien leest zijn boek behalve als een oorlogsthriller over echte mensen, ook als een sociaaleconomische geschiedenis van Den Haag; misschien wel in de traditie van Couperus.

Titel: De dag dat de duivel naar Des Indes kwam
Auteur: Casper Postmaa
Uitgever: Querido Facto
ISBN: 9789025320775
Prijs: 22,99 euro