Sultana Razon Veronesi, Sjoa-overlevende – in memoriam

In haar woonplaats Milan is een van de bekendste Holocaust-overlevenden van Italië overleden. Sultana Razon Veronesi werd 94 jaar oud. Ze was kinderarts en een getuige van de geschiedenis, aldus de krant Il Messaggero. Razon Veronesi stond aan de wieg van de moderne gezondheidszorg in Milaan. Ze was getrouwd met Umberto Veronesi, een bekend Italiaans oncoloog en oud-Volksgezondheidsminister.

Sultana Susanna ‘Susy’ Razon werd in 1932 geboren in Milaan als kind uit Sefardische Joodse ouders die van origine Turks waren. Haar ouders waren naar Italië verhuisd, waar ze een nieuw leven opbouwden. Gedurende de jaren dertig had Razon een vrij onbezorgde jeugd, maar de Tweede Wereldoorlog gooide roet in het eten. Het regime van Benito Mussolini voerde anti-Joodse wetten in.

Italiaanse kampen

Het gezin probeerde de wetten te omzeilen en ermee om te gaan, maar kon deportatie niet voorkomen. Zo werd de jonge Suzy afgevoerd en in verschillende concentratiekampen ondergebracht, zoals het Italiaanse kampen Ferramonti di Tarsia en Fossoli. Uiteindelijk werd ze gedeporteerd naar Bergen-Belsen, het nazi-concentratiekamp in Duitsland waar later Anne Frank stierf.

Studie

Na de oorlog keerde ze terug naar Italië, vastbesloten om geneeskunde te studeren en haar leven te wijden aan het verlichten van het lijden van kinderen. Ondanks dat ze in armoede opgroeide en tijdens haar studie voor haar ernstig zieke moeder moest zogen, behaalde ze haar diploma in de kindergeneeskunde cum laude. Vervolgens werkte ze meer dan veertig jaar in de ziekenhuizen van Milaan.

Dankbaar

‘Suzy’ vertelde vaak hoe dankbaar ze haar ouders was dat ze de kinderen lieten studeren en dat ze dankzij op prestaties gebaseerde vrijstellingen van collegegeld naar de universiteit kon gaan. Tijdens de periode dat haar moeder kanker had, ontmoette ze Umberto Veronesi, een jonge en briljante arts en vrijwillig assistent, die na een paar jaar haar man zou worden. 

Positie

Het echtpaar Veronesi kreeg een groot gezin: zeven kinderen. Het paar zag geneeskunde als een culturele én wetenschappelijke verantwoordelijkheid. Carriere-technisch gingen ze elk hun eigen weg: hij zou uitgroeien tot een van de centrale figuren in de wereldwijde oncologie, zij tot kinderarts en een sleutelfiguur in de opbouw van de ziekenhuiszorg in Milaan.

Borstkanker

Umberto Veronesi ging in de jaren tachtig de politiek in. Hij zat in de Senaat en was tussen 2000 en 2001 minister van Volksgezondheid. Hij wees op de gezondheidseffecten van tabak en speelde een belangrijke rol in de bevordering van de Italiaanse anti-rookwetgeving in openbare ruimten. Ook deed hij onderzoek naar borstkanker, waarbij het verwijderen van borstweefsel een centrale rol speelde.

Gruwelen

Sultana Razon Varonesi werkte tot aan haar pensioen in de Milanese zorgsector, en kinderzorg in het bijzonder. Jarenlang wilde ze niets kwijt over haar oorlogsverleden, omdat dat de gruwelen die ze had meegemaakt – met name die waarbij kinderen betrokken waren – voor haar te pijnlijk waren om te beschrijven. Nadat ze was gestopt met werken begon ze alsnog in het openbaar over haar ervaringen te vertellen.

Verhaal vertellen

Razon Varonesi koos ervoor om te spreken op scholen en in onderwijsinstellingen. Ze deelde met anderen haar getuigenis om Holocaustontkenning tegen te gaan en ervoor te zorgen dat toekomstige generaties de wreedheden die zij en andere hadden meegemaakt, nooit zouden vergeten. Duizenden Italiaanse kinderen en jongeren hebben van haar verhaal kennis kunnen nemen.

Doorgaan

In 2016 overleed Umberto Varonesi, waarvoor een einde kwam aan een goed huwelijk dat 55 jaar had geduurd. Hoewel de klap en het gemis groot waren, besloot Razon Varonesi om met haar activiteiten door te gaan. In 2019 kende de stad Milaan haar de Ambrogino d’Oro toe als erkenning voor haar uitzonderlijke bijdrage aan de samenleving en haar blijvende voorbeeld van moed en vrijgevigheid.

Twee keer kanker

Gedurende haar leven kreeg Razon Veronesi ook twee kankerdiagnoses: borstkanker en baarmoederkanker. Het waren ervaringen die haar visie op geneeskunde versterkte. Zowel zij als haar man vonden dat geneeskunde niet alleen een technische, maar juist ook een menselijke en maatschappelijke kant hadden. En door zelf ziekte te ervaren werd haar vak ook ‘persoonlijk’, aldus Razon Varonesi.

Overlijden

Van de zeven kinderen – vijf jongens en twee meisjes – die Razon Varonesi had, werden er twee, Paolo en Giulia, net als hun vader chirurg, terwijl een derde, Alberto Veronesi, orkestdirigent werd. In Italië wordt hun moeder beschouwd als een van de bekendste Joodse burgers. Ook trad ze tot op hoge leeftijd op in de media. Ze overleed op 11 juni op 94-jarige leeftijd in Milaan, de stad waar ze vrijwel haar hele leven had geleefd.