Ophef in Duitsland om Anne Frank met Palestijnse doek

In Potsdam doet een beeltenis van Anne Frank met een Palestijnse sjaal om veel stof opwaaien. Critici zien antisemitische ondertonen, terwijl het museum het schilderij verdedigt. Het doek in het Fluxus+ Museum lokt felle kritiek uit. Is het een schending van haar nagedachtenis, vermoedelijk antisemitisme of een uiting van artistieke vrijheid. Momenteel doet de Duitse Justitie onderzoek naar het schilderij.

Tussen het museum en de Joodse gemeenschap van Potsdam woedt al weken een conflict over het portret van het Joodse meisje van weleer. Als het aan de Joodse organisaties ligt, moet het schilderij zo snel mogelijk van de muur af. De museumdirectie weigert dat echter te doen. Inmiddels beoordeelde de Israëlische ambassade de afbeelding van Anne Frank als ‘Israël delegitimerend en de Holocaust relativerend’.

Controversieel

De kunstenaar, Ciervo, die in Berlijn woont en bekendstaat om zijn controversiële werk, legt uit dat hij met dit werk de kwestie van genocide wil aankaarten. Hij wil ook ‘kritische reflectie stimuleren op conflicten en op de overeenkomsten die ogenschijnlijk verschillende culturen verbinden’. Naar aanleiding van de controverse plaatste het museum eind november een verklaring naast de beeltenis van Anne Frank.

Ambassade

Daarin staat onder meer: “Haar nagedachtenis als slachtoffer van de Holocaust staat niet alleen symbool voor de herinnering aan de Sjoa, maar wordt een universeel symbool van de veroordeling van geweld.”  Daarop scheef de Israëlische ambassade op X: ‘Helaas is dit een schoolvoorbeeld van trends in de culturele wereld: onder het mom van artistieke vrijheid worden geschiedvervalsing, antisemitisme – en uiteindelijk ook terrorisme – genormaliseerd’.

Brandenburg

“De eenvoudigste oplossing zou zijn om dit beeld te verwijderen. Het kwetst de gevoelens van de Joodse gemeenschap,” zei Andreas Büttner, de staatscommissaris tegen antisemitisme van Brandenburg tegen de Juedische Allgemeine. Het museum blijft dit ontkennen, meent hij. “Een wijziging van de tentoonstellingsinhoud, of het verwijderen van iets, is uitgesloten”, aldus museumdirecteur Tamás Blénessy. Hij wijst de beschuldiging van antisemitisme van de hand. 

Kritiek

Een van de andere voorgestelde oplossingen is dat de Joodse gemeenschap een verklaring met kritiek opstelt, die naast het portret van Anne Frank zou worden opgehangen. “We hebben hiermee ingestemd”, vertelde museumdirecteur Blénessy aan het Duitse persbureau. Hij voegde eraan toe dat er eerder overwogen was om een gordijn met een waarschuwing voor gevoelige inhoud voor het schilderij te hangen. 

Kwetsbaar

In de tentoonstelling, die loopt tot 1 februari, worden verschillende portretten van Palestijnse figuren met hulp van AI omgezet in visuele ‘tweelingen’ en tegen een kaart geplaatst. Deze personen worden onder andere afgebeeld met een Davidster. De Centrale Raad voor Joden in Duitsland, die de sjoel in Potsdam beheert, uitte een artikel in de Potsdamer Neueste Nachrichten (PNN) kritiek op artistieke vrijheid ten koste van kwetsbare groepen.

Vrede?

Volgens de PNN bevordert artistieke vrijheid de sociale cohesie niet en draagt het niet bij aan de vrede. ‘Het wakkert de spanningen verder aan in een sfeer waarin Joden sinds 7 oktober 2023 worden blootgesteld aan een ongekende escalatie van geweld’. Inmiddels is het Duitse OM ook wakkergeschud, hoewel het OM weigert te praten en op de specifieke beschuldigingen.

Intimideren

Toch ligt er ook nog andere reden op tafel: het museum omschreef de juridische stappen als een poging ‘om ons en de kunstenaar te intimideren’. De burgemeester van de stad, Noosha Aubel (onafhankelijk), wil nu als bemiddelaar optreden. “Dit kan alleen via dialoog worden opgelost”, zei ze.