Ophef over tekening met Israëli’s in de Volkskrant

Striptekenaar Peter de Wit heeft zich de woede van pro-Joodse social mediagebruikers op de hals gehaald door een tekening over Israëlische Joden te maken. De cartoonist, die dagelijks met zijn strip Sigmund in de Volkskrant staat, tekende vijf Israëlische Joden op een rij. In de ogen van de critici is er sprake van antisemitisme. Hoofdredacteur Pieter Klok van de Volkskrant stelt dat er in de tekening sprake is van kritiek op Israël. Een eerdere Israël-kritische cartoon van De Wit won de Inktspotprijs. Destijds was er geen rel.

Het gebeurde allemaal op zaterdag, toen bij sommigen de Volkskrant op de mat viel en zij achterin de cartoonsectie bekeken. Daar was een tekening te vinden van Peter de Wit in de sectie van Sigmund. Op een rijtje staan vijf Joodse Israëli’s in verschillende verschijningsvormen. Ze dragen op hun manier allemaal bij aan het doden en onderdrukken van Palestijnen.

Onder de tekening staat: ‘Deze week in onze serie blije mensen: Israël’. Wat opvalt is dat De Wit ervoor koos om niet alleen militairen of overheidsdienaren, maar ook Israëlische burgers te tekenen. Zo is er een vrouw te zien met een verrekijker die zegt: ‘Ik zie op veilige hoe Gazanen creperen’. Ook is er een orthodox-Joodse Israëli te zien die zegt: ‘Ik weet dat God aan mijn kant staat, goedzo God!’

Jonge vrouw

Eerder tekende De Wit ook al een cartoon die als antisemitisch werd ervaren. Op 27 juli zegt een jonge vrouw tegen psychiater Sigmund: ‘Wat er ook gebeurd, ik blijf altijd achter Israël staan. Want als je ervoor gaat staan, schieten die smeerlappen je altijd in je rug’. Ook hier was boosheid over. De Israëlische ambassadeur in Den Haag beklaagde zich erover tijdens de herdenking van Loods24 in Rotterdam.

Na zaterdag kwam er een reactie aan de Volkskrant van Jessica Roithman, hoogleraar Joodse studies en NIW-columniste. Zij schrijft: ‘Voor de tweede keer in drie weken tekent Peter de Wit in deze krant een strip die niet gaat over wat Israël doet, maar over wat voor mensen Israëliërs zijn. Op 27 juli waren zij “smeerlappen” die hun eigen verdedigers in de rug schieten’.

Kritiek

‘Nu zijn zij “blije mensen”, vijf figuren die opgewekt vertellen hoeveel plezier zij beleven aan het verjagen, bombarderen en zien creperen van Palestijnen. Wat u ook van die eerste vier figuren vindt, het onderschrift maakt er een uitspraak over een volk van. De serie heet “blije mensen” en de aflevering van deze week heet Israël’, aldus Roithman. Verder schrijft zij:

‘De vijfde figuur gaat nog verder. Die man draagt geen uniform en geen helm. Hij heeft een zwarte hoed, een baard, peies en een ronde bril, hij zegt dat God aan zijn kant staat, en vervolgens moedigt hij God aan. Dat is geen soldaat en geen minister. Dat is een Jood, getekend in een beeldtaal met een zeer lange Europese geschiedenis, en de pointe is dat zijn geloof het moorden toestaat en er vrolijk van wordt. Die beschuldiging is eeuwen ouder dan de staat Israël’.

Zou deze krant een strip plaatsen die eindigt met een imam die “Goed zo, Allah!” roept, onder de kop “blije mensen: de moslims”? vraagt Roithman zich af. ‘Graag hoor ik wat de redactie hiervan vindt’. Ook NIW-journalist Bart Schut en voormalig GeenStijl-journalist Bart Nijman beklagen zich tegenover de krant. Hetzelfde geldt voor pro-Joodse en pro-Israëlische activiste Geke van der Sloot.

Reactie Volkskrant

Volgens hoofdredacteur Pieter Klok van de Volkskrant is er geen sprake van antisemitisme, maar heeft de tekening kritiek op Israël. In een reactie aan een boze lezer zegt hij dat de vrijheid van een cartoonist de krant veel waard is. ‘Het is een harde cartoon, maar de werkelijkheid in Israël is ook had. Het is kritiek op Israël, geen antisemitisme. De Joodse gemeenschap in Nederland heeft er al helemaal niets mee te maken. Dat u die erbij haalt begrijp ik niet en is eerder een vorm van antisemitisme’.

Activisten boos

De Nederlandse tak pro-Israëlische activistengroep StandWithUs stipt de reactie van Klok aan en schrijft op Facebook: ‘Maar daar blijft het niet bij. Wanneer Joden bezwaar maken tegen de demonisering van Israëli’s en het gebruik van herkenbare Joodse stereotypen, draait Klok de beschuldiging zelfs om: het aankaarten daarvan zou volgens hem juist antisemitisch zijn’.

‘Dat is niet alleen absurd. Het is een pijnlijke omkering van slachtoffer en dader. De Volkskrant bepaalt niet voor Joden waar antisemitisme begint en eindigt’, aldus de activisten, die een plaatje hebben gemaakt en dat op Facebook hebben geplaatst. Onder gebruikers van sociale media gaat dit plaatje momenteel rond, zie onder.

Opvallend

Nadat ambassadeur Zvi Aviner Vapni in zijn toespraak op 31 juli tijdens de herdenking van de weggevoerde Rotterdamse Joden de vorige cartoon van De Wit aanstipte, lijkt men in pro-Joodse en pro-Israëlische hoek extra alert te zijn geworden op nieuwe Israëlkritische tekeningen van de cartoonist. De redactie Jonet.nl zal niet beoordelen of hier sprake is van antisemitisme: dat is aan degenen die de cartoon bekijken.

Wel valt op dat er geen reacties over antisemitisme kwamen toen De Wit eerder Israël-kritische cartoons maakte met het conflict in Gaza als aanleiding. Op 8 februari 2025 tekende hij de onderstaande tekening, waarvoor hij later de Inktspotprijs 2025 won. Mogelijk waren er enkele kritische en gepeperde reacties op sociale media, maar toen was de ophef duidelijk veel minder groot.

Geen rel

Toen ontstond er geen brede rel. Wel waren er toen kritische reacties op de prent zelf te vinden. Zo werd na de bekendmaking van de prijs op een forum discussie gevoerd over de suggestie van massagraven op het strand van Gaza. Die discussie ging echter over de historische of feitelijke aannemelijkheid van het beeld, maar niet over antisemitisme. Nu is de situatie anders.