Paus Franciscus openbaart brieven van Joden aan omstreden voorganger

Binnenkort wordt het mogelijk om 2.700 brieven van paus Pius XII aan Joden in te zien. Dat heeft de huidige paus Franciscus besloten en verkondigd. In de Sjoa hebben Joden uit heel Europa tevergeefs smeekbrieven aan de kerkvorst gestuurd in de hoop dat hij hen zou redden van de dood. Het waren voornamelijk Joden die zich tot het katholicisme hadden bekeerd, maar ook Joden die het Joodse geloof trouw waren gebleven. De brieven worden voor iedereen online toegankelijk. Het lijkt erop dat de paus probeert de schade over zijn voorganger te dempen.

Franciscus stelde een deel van het Vaticaanse archief over oorlogspaus Pius XII al in maart 2020 al open voor historici. Zij mochten sindsdien speuren en graven voor onderzoek. Nu worden de brieven van Joden aan zijn voorganger beschikbaar voor iedereen, aldus de paus. Het gaat om 170 dossiers met in bijna veertigduizend documenten uit het historische archief van het secretariaat van het Vaticaans. Zeventig procent daarvan is al online te raadplegen. De overigs dertig procent komt nog op internet.

In de brieven aan paus Pius XII vroegen de Joden vaak om uitreisverzoeken of visa om te kunnen migreren en zo hun levens te kunnen redden. Maar ook ging het om asielaanvragen, verzoeken om overplaatsing naar een ander concentratiekamp of om financiële steun. Het Vaticaan probeerde hulp te bieden, meestal via diplomatieke lijnen, maar dat lukte lang niet altijd. Volgens historicus David Kertzer, die onlangs het boek The Pope at War publiceerde, was het Vaticaan voornamelijk bezig om tot het katholicisme bekeerde Joden te helpen. De anderen liet Rome links liggen.

Het boek van Kertzer deed onlangs veel stof opwaaien, omdat diens onderzoek blijkt dat paus Pius XII jarenlang correspondeerde met de nazi’s om tot een deal te komen. Hij zou zijn kritiek op nazi-Duitsland achterwege laten in ruil voor de bescherming van de katholieken aldaar. Na zijn aantreden in 1939 uitte hij al kritiek, maar dat verstomde vanaf het moment de paus zijn geheime dialoog aanging met de nationaalsocialisten. Hij had contact met nazi-prins Philipp von Hessen, die door Hitler naar Rome werd gestuurd.

Door de brieven van Joden en bekeerde Joden aan zijn voorganger te openbaren, wil paus Franciscus mogelijk open kaart spelen. Dankzij boek van Kertzer staat het Vaticaan er weer eens slecht op, zo concluderen velen. Het is nog de vraag of de huidige paus het slechte imago van zijn voorganger kan wegpoetsen of bewerken.

Lees meer:
‘Nazi-prins door Hitler naar paus gestuurd voor geheime deal’
Adolf Hitler heeft tussen 1939 en 1941 geprobeerd om een geheim akkoord te sluiten met paus Pius XII. Hij stuurde daarvoor prins Philipp von Hessen naar Rome om in het geniep te praten met de heilige vader, die in eerste instantie kritiek had op de nazi’s. De prins was een prominent lid van de NSDAP en stond zeer dicht bij de Führer. Twee jaar lang werd de paus door Hitler aan het lijntje gehouden.