Primeur voor opperrabbijn Jacobs in Staphorst

In het Overijsselse lintdorp Staphorst is een momument onthuld dat niet vermoorde Joden maar hun redders herdenkt. Het staat er voor het voormalige schoolhoofd Gerrit Johannes Pauptit en zijn gezin. Nazaten kwamen naar de onthulling, die in het bijzijn van opperrabbijn Binyomin Jacobs werd verricht. Voor hem was dit moment een primeur: nog nooit was hij bij de onthulling van een gedenkteken voor de redders van Joden geweest.

Op het gedenkteken staat dat de Joodse Eleonore Bernheim uit Berlijn, Roosje Kleermaker en Ali Wolf – moeder en dochter – uit Meppel van eind november 1942 tot aan de bevrijding 872 dagen ondergedoken zaten aan de Gemeenteweg. Ze verbleven daar op zolder bij schoolhoofd Pauptit, zijn vrouw Johanna Maria Carolina en hun kinderen.

Nakomelingen

Omdat iedereen zijn mond hield konden de vrouwen de oorlog doorkomen en overleven. Het Staphorster verzetsechtpaar Harm en Aleida van Oosten-Vos zorgde ervoor dat de vrouwen bij de Pauptits terechtkwamen, aldus de Meppeler Courant. De onthulling zelf werd door kleinzoon Alwin Pauptit en achterkleindochter Elijah Gadellaa verricht. Het gebeurde op de verjaardag van hun inmiddels overleden oma en overgrootmoeder.

Kunstwerk

Ongeveer 150 Staphorstenaren en andere belangstellenden kwamen naar de plek om de onthulling van het roestvrijstalen object mee te maken. Het kunstwerk is van ontwerper Harm Jan Dunnink uit Rouveen. In staat in het midden tussen een huis en een Staphorster stoel. De vorm is symbolisch: kom, jij mag zitten in mijn huis. Ik vang jou op. De initiatiefnemer is Jacob Wasschebalie, eveneens uit Rouveen.

Primeur

Voor opperrabbijn Jacobs was het een bijzondere plechtigheid, omdat duidelijk zichtbaar werd dat de onthulling niet op zichzelf stond maar de afronding was van een grondig en bezield voorspel. “Jarenlang is er onderzoek gedaan om in kaart te brengen wat er zich heeft afgespeeld in het huis van hoofdmeester Pauptit waar drie Joodse vrouwen maar liefst 872 dagen waren ondergedoken,” zegt hij.

Scholen

“Er is door de initiatiefnemer naar Israël gereisd om in Be’er Sjeva op zoek te gaan naar de straatnaam die vernoemd is naar Eleonore Bernheim. Op alle scholen in Staphorst en wijde omgeving is ook de geschiedenis verteld. Er deden meer dan zeshonderd kinderen mee met het schrijven van een opstel en er werden prijzen gewonnen door de beste inzenders,” aldus Jacobs.

Uitzondering

Ook hebben de initiatiefnemers vele tientallen gedichten en verslagen gelezen om tot een verdiende winnaar te komen. Jacobs sprak tijdens de avond. “Vijf procent van de Nederlanders zat in het verzet, even zoveel burgers collaboreerden met de bezetters en negentig procent liet het gewoon gebeuren. Het gezin Pauptit en Harm en Aleida van Oosten waren een een uitzonering, ook in Staphorst, waar weinig Joden zaten ondergedoken.”

Smeekbede

In de bange jaren ’40-’45 waren er bovendien drie Joodse gevangenkampen binnen de gemeentegrenzen: Conrad, Het Wijde Gat en Beugelen. Staphorster Emanuel Roos zat in zo’n kamp. Hij overleefde de oorlog niet. “Dit monument is een schreeuw, een waarschuwing, een les, een smeekbede,” zei Jacobs tegen de menigte. Het onderduikverhaal werd onderzocht door Wasschebalie.

Sponsors

De Rouvener nam samen met de Historische Vereniging Staphorst het initiatief voor het gedenkteken, dat voor een groot deel werd door sponsors werd opgehoest. Voor de zomer vertelde het onderduikverhaal op scholen in Staphorst. Hij werkt nu aan een voordracht van het echtpaar voor de Yad Vashem-onderscheiding, zodat zij kunnen worden opgenomen bij de Rechtvaardigen onder de Volkeren.