Schade – column Renée Citroen

Wat is de schade die in de afgelopen twee jaar in Joods Nederland is ontstaan door de oorlog in het Midden-Oosten? Jodenhaat is meer en vrijwel overal te zien, mensen schamen zich er niet meer voor om anti-Joodse opmerkingen te maken en Joden moeten over hun schouder kijken. Renée Citroen overziet de schade en trekt lijnen tussen het verleden en nu.

Wat valt er nog te zeggen over het antisemitisme dat steeds openlijker overal te zien, te horen en soms te voelen is? Alleen dat het steeds erger wordt en altijd ontkend wordt. En dat het blijvende schade oplevert. Bij eerdere oorlogen in het Midden-Oosten kwam het ook op, maar het ebde weg en bleef ondergronds. Nu niet meer.

J’Accuse

Ik heb er al vaak over geschreven, zuchtend en steunend en tegen de bierkaai strijdend. Maar als Anton van Hooff in een ingezonden brief in NRC álle Joden in Nederland ‘buitenburgers van Israël’ noemt, word ik echt woedend. Net als toen ik Lotfi El Hamidi – oud-chef NRC-opinie – en schrijfster Lisa Weeda op Radio 1 hoorde over een boek dat ‘J’Accuse’ heet. Oorspronkelijk nam de Franse schrijver Emile Zola het daarin op voor de Joodse Dreyfus, maar nu mochten ze hún boek over Palestina aanprijzen.

Die genoegzame, kijk ons eens moreel goed bezig zijn-conversatie, was voor mij niet om aan te horen. Waar kwam het op neer? Je moest je uitspreken, ook al versjteerde je daarmee een gezellige verjaardag, en zelfs als je daarmee je baan zou verliezen. Want als iedereen dat deed, dan zat de werkgever zonder personeel.

Oeigoeren

Maar staan deze o-zo rechtschapen burgers ook vooraan bij ander onrecht; bij Oekraïne, Soedan, de Oeigoeren, noem maar op? Nee, niet belangrijk. Dan zijn ze daar dus zelf ‘medeplichtig’ aan, aldus hun eigen logica. Terwijl als het om Israël – zeg maar gewoon Joden – gaat, ze staan te trappelen om hun verontwaardiging luidkeels en zonder tegenspraak duidelijk te maken.

Uitzondering

Demonstraties moeten toegelaten worden op gezichts- en gehoorsafstand van een evenement, zo vindt bijvoorbeeld burgemeester Femke Halsema van Amsterdam. Dat heeft tot pijnlijke confrontaties geleid bij de opening van het Nationaal Holocaustmuseum en bij het Koninklijk Concertgebouw. Kwetsende opmerkingen, doodsbedreigingen en intimiderend geschreeuw moeten dus maar door gewone onschuldige burgers geduld worden? Toevallig of niet zijn het voor het grootste gedeelte Joden. 

Geen hulp

Na de Tweede Wereldoorlog kregen de weinige uit de onderduik of de kampen teruggekeerde Joden geen speciale hulp. Het waren de nazi’s die onderscheid maakten tussen hen en andere burgers, was het argument, dus dat nooit weer. Iedereen gelijk? Toen niet en nu ook niet.

Het zou goed zijn als gemeenten stil zouden staan bij wat die gelijke behandeling aanricht bij de Joodse (klein)kinderen van de overlevenden. En het zou nog beter zijn als ze maatregelen zouden nemen om die haat en agressie niet toe te staan en te zorgen voor een veilige en rustige manier om een evenement bij te wonen. Dus geen demonstraties in de buurt van Joodse bijeenkomsten.

Als uitzondering? Ja. Nederlandse overheid, doe nu eindelijk eens recht aan de gevoelens van Nederlandse burgers die al tachtig jaar de gevolgen van een genocide met zich meedragen en door die gelijke behandeling steeds weer geconfronteerd worden met het gemis van hun vermoorde familieleden. De vrijheid van meningsuiting mag niet ten koste gaan van bedreigde minderheden.

Toneelschuur

Zelfs in mijn brave forenzendorp werden de ramen van Joden ingegooid en moest een intieme Chanoeka-viering beveiligd worden met haast meer politie dan deelnemers. Andere voorbeelden zijn er ook. In de Toneelschuur in Haarlem hangt een plakkaat van de BDS: boycot Israël. Een vriendin was geshockeerd en vroeg er naar bij de balie. Het gebouw staat op de plaats van de oude synagoge, maar dat wist de medewerkster niet en ze mocht niets zeggen. Ze bood wel een glaasje water aan. Je krijgt een klap in je gezicht en dan is dat het enige antwoord?

Maoz

Net als een oude vriend die geen broodje falafel met je wil gaan eten, omdat het bij een Israëlische keten is, wat hij niet eens wist. Hoe was die witz ook al weer? Een jongetje roept op straat: De Joden hebben Jezus vermoord! Maar dat is tweeduizend jaar geleden, zegt iemand. Maar ik hoor het nu pas, zegt het jongetje.

Dat is de schade nu in Nederland.