Sjoel Scheveningen viert 100 jaar met oranje tintje

Het was een drukte van belang, vorige week in de synagoge van Scheveningen. Het huis van samenkomst bestaat honderd jaar en dat werd gevierd. Er waren lovende woorden voor de voortrekkers, een lezing van historicus Bart Wallet en een speciale verrassing. Danny Springer kreeg een koninklijke onderscheiding voor al zijn verdiensten voor de sjoel en Joods Scheveningen, een bijzondere Mediene-gemeente die nog springlevend is en een goede toekomst tegemoet gaat.

In de sjoel van Scheveningen, tegenwoordig gelegen in een jaren negentiggebouw, waren woensdag tientallen mensen samengekomen. De meesten waren vaste bezoekers, maar er zaten ook leden bij die wat minder vaak komen en gasten tussen die een goede band met deze gemeente hebben, die samenwerkt met de andere gemeenten in Joods Den Haag.

Lintje

Burgemeester Jan van Zanen (VVD) was aanwezig om Danny Springer in het zonnetje te zetten. Hij vertelde wat Springer allemaal doet, onder meer met uitvaarten, en wat hij deed op het gebied van sport. “U gaf kinderen een veilige, vrolijke plek. Een plek waar zij konden zwemmen, lachen en chips kiezen: naturel of paprika.” Er zijn zo vriendschappen ontstaan die een leven lang mee gaan, aldus Van Zanen.

“U bent voorganger, voorzanger, organisator en aanspreekpunt. U opent de deuren als eerste en sluit ze als laatste,” aldus de burgemeester tegen Springer in zijn rede. De Joodse gemeenschap is klein en kwetsbaar, en daarom zijn mensen zoals hij nodig, aldus Van Zanen, die hem onder luid applaus naar voren riep. Springer kreeg een lintje voor zijn jarenlange inzet en dankte iedereen hartelijk voor alles.

Geschiedenis

Joods Scheveningen is uniek, zo werd duidelijk. De geschiedenis van deze gemeenschap is interessant en indrukwekkend tegelijk, want van net als de badplaats zelf is het een trekpleister geweest voor mensen van buiten. Dat begon al aan het einde van de negentiende eeuw, zo vertelde Wallet in zijn lezing. Het was de periode waarin het traditionele vissersdorp veranderde in een mondaine badplaats.

Hotel-restaurants van Joodse ondernemersfamilies zoals Keyl en Schnitzler werden opgericht en hadden succes onder Joodse badgasten uit Den Haag, Amsterdam, Antwerpen en Duitsland. Er werden kosjere maaltijden aangeboden en er werden ter plekke sjoels ingericht. Het religieuze leven volgde in eerste instantie het ritme van de badplaats: levendig in de zomer en rustig buiten het hoogseizoen.

Mettertijd werd een basis gelegd voor een Joodse gemeenschap met een geheel eigen karakter. In 1912 werd de vereniging Sjiewes Acheim opgericht, waar kinderen Joodse les konden krijgen en gasten lezingen en sjoeldiensten konden bijwonen. Die vonden voornamelijk plaats in Hotel Schnitzler. Later, in 1915, werd er een permanente synagoge aan de Katwijksestraat ingericht.

Antwerpen

In de Eerste Wereldoorlog konden honderden Joodse badgasten uit Antwerpen niet terug naar België, dat destijds door oorlog, honger en verderf werd geteisterd. Noodgedwongen begonnen ze op Scheveningen een eigen gemeenschap op te bouwen met religieuze en zakelijke faciliteiten. In 1922 kocht de NIG een sjoel aan de Havenkade volgens de Nederlands-Israëlietische ritus.

De zogenoemde ‘Oost-Joden’ – vaak afkomstig uit Midden- en Oost-Europa en ooit in Antwerpen beland – organiseerden zich apart, onder andere in het Circustheater, waar het tijdelijke ‘circussjoeltje’ werd opgericht. Kinderen konden daar door de kieren van de wand gratis de circusvoorstellingen volgen. In 1926 sloegen twee verenigingen de handen ineen door een sjoel aan de Harstenhoekweg te kopen.

Beis Jisroeil

Op 5 september 1926 vond de inwijding plaats van Beis Jisroeil, een synagoge met een boven- en benedendeel, waar de religie in de Oost-Joodse traditie werd beleefd. Vele Joodse gezinnen vestigden zich in de buurt van de synagoge, waardoor er daar een rijk Joods leven ontstond. In de jaren dertig groeide de gemeenschap verder door de komst van gevluchte Joden uit nazi-Duitsland.

Aan het Joodse leven op Scheveningen kwam een eind in de Tweede Wereldoorlog, toen vanaf mei 1940 Joodse vluchtelingen zonder Nederlands paspoort zich niet meer in het kustgebied mochten bevinden. In 1942 begonnen de deportaties uit Den Haag en Scheveningen, waardoor de meeste Joden uit de badplaats werden afgevoerd en vermoord.

Warme gevoelens

Na de oorlog keerde een handjevol Joden op Scheveningen terug, waar ze algauw begonnen met het organiseren van diensten. De sjoel aan de Harstenhoekweg werd in 1946 opnieuw ingewijd en er kwam mettertijd ook een kosjer restaurant bij met de naam Tel Aviv. Velen die na de oorlog geboren zijn, kwamen naar Schevingen en denken vaak nog met warme gevoelens terug aan die tijd.

In 1994 verhuisde de synagoge naar nieuwbouw aan de Doorniksetraat, waar toen ook een nieuwe vestiging van het Mr. L.E. Visserhuis opende, een plek waar mensen met nesjomme oud kunnen worden. Danny Springer werd als gabai aangetrokken voor het leiden van de diensten. Hij maakte zich in de decennia daarna ook verdienstelijk voor allerhande zaken in de gemeente.

Schnaps

Toen het Visserhuis verhuisde naar nieuwbouw in Benoordenhout verhuisde de Scheveningse sjoel niet mee. In plaats daarvan werd gekozen voor uitbreiding op de huidige plek. Met de jaren verjongde ook het publiek en kwamen er naast diensten andere activiteiten, zoals gezamenlijke maaltijden. En het aloude gebruik van schnaps tijdens de kiddoesj is gebleven.

Voor dat laatste was ook ruimte tijdens een walking dinner, waar kosjere hapjes en drankjes werden genuttigd. Ook was er veel humus en tahine aanwezig. Jong en oud genoten van het bijzondere samenzijn, en het feit dat ze met elkaar het honderdjarige feest van hun huis van samenkomst konden vieren. Een ding is duidelijk: Joods Scheveningen gaat een mooie, positieve toekomst tegemoet.