Veel partijen, weinig democratie – column Ya’akov Almor

De verkiezingen in Israël zijn op komst en het belooft een spannende strijd te worden. Vanuit zijn woonplaats Mitzpe Ramon volgt Jonet-columnist Ya’akov Almor campagne op de voet. Deze week kijkt hij naar de vele partijen die op 27 oktober zullen meedoen in de strijd om de 120 zetels van de Knesset, het Israëlische parlement. 

Nu de deelnemende partijen in de afgelopen week alle kieslijsten bij de kiesraad hebben ingeleverd, weten we in Israël welke aan de parlementsverkiezingen zullen meedoen. Toen ik het lijstje van de Joodse partijen doornam, trof het me hoe ondemocratisch het er in de overgrote meerderheid van die clubs aan toe gaat.

Van de achttien partijen die een redelijke kans maken de kiesdrempel van 3,25 procent te halen zijn er maar twee die echt een democratische structuur hebben. Dat wil zeggen dat ze leden hebben die bijvoorbeeld over de lijsten mogen stemmen. En ja, wordt in Nederland vaak geklaagd over de PVV als een partij van één man. Ik zou zo zeggen: tel uw zegeningen.

Wel democratisch

De enige twee politieke partijen met een aanzienlijk ledental zijn de Likud (130.000 leden) en De Democraten, een fusie van de Arbeidspartij en Meretz (90.000 leden). Deze partijen hebben een congres en lokale afdelingen. Ook houden ze voorverkiezingen voor de kandidatenlijst voor de Knesset-verkiezingen. Zij zijn dus democratisch georganiseerd.

Twee nieuwe partijen die het de peilingen goed doen en samen goed zijn voor zo’n veertig zetels zijn Yashar (Rechtuit) en BeYachad (Samen). Die eerste wordt geleid door Gadi Eisenkot, de voormalige chefstaf van het leger. Hij heeft de lijst zeer zorgvuldig samengesteld en het lijdt geen twijfel dat het allemaal zeer capabele mensen zijn, met goed papieren en ervaring. Maar de praktijk moet dat nog uitwijzen.

Hetzelfde geldt voor BeYachad, een partij die een samenwerking is van ex-premier Yair Lapid’s Yesh Atid (Er is Hoop) en een eclectische lijst die is opgesteld door oud-premier Naftali Bennett. Leg Jan met de pet die lijsten voor en hij kent misschien een handjevol van de namen, laat staan dat hij ze op straat zou herkennen.

Godsdienstige partijen

Aan de religieuze kant was er veel ophef over de kandidatenlijsten. Bij de ashkenazische ultraorthodoxe partij Verenigd Tora-Jodendom heeft het College van Rabbijnen Moshe Gafni – de nestor van de Knesset – de deur gewezen. Samen met hem werd ook een van hun meest hardwerkende parlementariërs, Uri Maklev, er door de rabbijnen uitgeknikkerd.

De verklaring: intern gekonkel tussen een generatie jongere powerbrokers die de eerder genoemde grijsaards als stukken op een schaakbord manipuleren, en zo hun eigen kandidaten naar voren schuiven. Met religie heeft het erg weinig te doen, maar wel met geld en macht.

Een van de hete hangijzers in de huidige regering was het wetsvoorstel om niet alleen orthodoxen vrij te stellen van de dienstplicht, maar hen ook nog eens dezelfde privileges toe te kennen als soldaten die hun volledige dienstplicht hebben vervuld. Die wet heeft het niet gehaald, ook en voornamelijk vanwege tegenstand binnen de regeringscoalitie.

Verder heeft Aryeh Deri, de lang zittende partijleider van de sefardisch-orthodoxe partij Shas zwaar onder vuur gelegen om zijn ‘halfslachtige’ houding rond de dienstplichtwet. De partij verliest daarom zwaar terrein in de peilingen aan Itamar Ben Gvir’s extreemrechtse partij Otzma Yehudit. Dat gebeurt vooral omdat veel traditionele Shas-stemmers wel in het leger dienen.

Arabisch

De twee Arabische lijsten, de Gezamelijke Lijst (van drie kleinere partijen) en de lijst van Mansour Abbas, staan in de peilingen samen op twaalf zetels. De verwachting is dat ze met een hoge opkomst onder Arabische Israëli’s tot aan vijftien procent kunnen komen. Abbas heeft een meesterlijke zet gedaan door een Joodse ex-politiecommissaris op plek twee te plaatsen. Deze man heeft naam gemaakt met zijn gevecht tegen de criminaliteit in de Arabische sector.

Ten slotte is er een nieuwe, ultra-orthodoxe partij opgericht: de Gemeenschapspartij, die in haar vaandel een grotere participatie in de Israëlische maatschappij heeft staan, inclusief dienstplicht of nationale dienst. En dan nu beginnen we allemaal aan de laatste etappe: die van de verkiezingscampagne.

Dat wordt nog wat.