Venetië en het Ghetto Ebraica – column David Barnouw

De Joodse gemeenschap van Italië is actief in onder andere Venetië, waar je het Joodse getto van weleer kunt bezoeken. Dat is geen attractie voor het grote publiek, zo merkte David Barnouw, die in de stad aan het massatoerisme wilde ontsnappen. Dat lukte in het Ghetto Ebraica.

Een nazomerse column, waar niemand aanstoot aan kan/zal nemen. Neem nu Venetië, vol prachtige kanalen en bruggen, vaporettes en gondels, Harry’s Bar en pizzeria’s en druk, druk, druk. Maar je kunt ook weg uit die drukte en dat heb ik vorige maand gedaan. Ik heb mijn schreden naar het noordwesten gericht, naar Cannaregio, één van de zes Venetiaanse wijken.

In die wijk, vlak ten noorden van het treinstation Venise S. Lucia, bevindt zich het Ghetto Ebraico, het meer dan vijfhonderd jaar oude Joodse getto van Venetië. Omgeven door water en met slechts toegankelijk door twee bruggen die tussen zonsondegang en zonsopgang afgesloten werden. Het was daar een geïsoleerd Joods leven in een katholieke republiek en aan het eind van de zeventiende eeuw eeuw woonden er zo’n vijfduizend Joden, vaak in huizen van zes of meer verdiepingen, omdat uitbreiding naar buiten niet mocht.

Die opsluiting voorkwam merkwaardigerwijze ook antisemitisch geweld. Na de officiële opheffing van het getto door Napoleon in 1797 en het vervallen van alle belemmeringen in 1866 nam het aantal Joden in het getto dramatisch af en de Tweede Wereldoorlog deed de rest. Van de achtduizend vermoorde Italiaanse Joden kwamen er tweehonderd uit Venetië. Van de vijf nog aanwezige synagoges doen er maar twee dienst als huis van samenkomst, en de overige drie als museum.

Aangegeven

Op de overal in Venetië verkrijgbare plattegronden staat het Ghetto Ebraica wel aangegeven. Daarop tref je geen enkele synagoge, maar opvallend genoeg wel de rooms-katholieke kerken die zich nu in het getto bevinden. Op een paar plekken staan plattegronden en je kunt ter plekke wel een getto-plattegrondje kopen, wat ook toegang verleent tot de te bezichtigen synagoges.

Met name op het grote plein Campo Ghetto Nuevo kun je natuurlijk kosjer eten en drinken of een kosjer ijsje verorberen, maar ook souvenirs kopen in Davids Shop. Alle souvenirs zijn in glas uitgevoerd en verwijzen min of meer naar het Joodse verleden van de wijk. Curieus was het glazen schaakbord met links de katholieke schaakstukken en rechts de Joodse schaakstukken. De glazen schaakfiguurtjes waren enerzijds herkenbaar aan hun kruisen en brandende kaarsjes en anderzijds aan de keppeltjes en de grote ronde bonthoeden.

Sjoa

De Holocaust is duidelijk aanwezig. Er is een wand met de namen van de vermoorde Joden en een plastisch reliëf met twee goederwagons waar Joden uit worden gesmeten. Om de hoek is een serie van vijf reliëfs, die al even plastisch het kampleven en het einde laten zien. Daarnaast hangt een plaquette met een vijf-regelig gedicht in het Frans, Italiaans en Engels van André Tronc.

Om zijn aanwezigheid te rechtvaardigen, staat erbij dat hij lid geweest is van het Franse verzet, die bij mijn weten niets met het getto of de Holocaust daar te maken heeft. Een semipermanent wachthuisje, inclusief een aantal rondhangende gewapende politieagenten schijnt helaas noodzakelijk te zijn om antisemitisch vandalisme te voorkomen.

Zo druk als het op het San Marco plein was, zo rustig was het in het getto, waar opvallend veel bed & breakfast bordjes aanwezig waren, hetgeen mij een goedkoper en authentieker alternatief leek dan een duur hotel in het centrum. Ik kan het zeer aanraden.