Verdwenen Chanoekia na 85 jaar op Marktplaats

Goed nieuws uit Apeldoorn. Een chanoekia die in de Tweede Wereldoorlog zoek raakte is na 85 jaar gevonden. Hij werd aangeboden op koopjessite Marktplaats.nl en herkend. Het gaat om een negenarmige kandelaar die tijdens de Sjoa verdween. Dat gebeurde rond het in brand steken van de synagoge van Apeldoorn, in 1941, door de SS. Wat er daarna met dit pronkstuk is gebeurd, is vooralsnog onduidelijk.

Het balletje ging rollen toen Antonet Kooi, vrijwilliger van de Joodse Gemeente Stedendriehoek, op Marktplaats aan het kijken was. Dat meldt De Stentor. Per toeval stuitte ze op de chanoekia, die ze nader bekeek, onder meer omdat er ‘de oude chanoekia uit de synagoge in Apeldoorn’ bij stond. Kooi kent de sjoel en werkt daar ook. Ze legde het voorwerp voor aan de Joodse gemeenschap.

Mysterie

De synagoge aan de Paslaan in Apeldoorn werd in de bange jaren ’40-’45 vaak beklad en werd in 1941 in brand gestoken. De kostbaarheden uit het interieur waren toen al veiliggesteld bij een timmerman. Op die manier werden bijvoorbeeld de Thorarollen gered en na de oorlog weer in gebruik genomen. Maar wat er exact met de chanoekia was gebeurd, bleef een mysterie.

Overdragen

Kooi stuurde een mailtje door naar het bestuur van de NIG Stedendriehoek. Voorzitter Rob Lezer en secretaris Judith Mogendorff beoordeelden hem. Met Kooi concludeerden ze dat het om de originele chanoekia moest gaan, waarna de vrijwilliger de verkoper benaderde met het verzoek hem over te dragen aan de Joodse Gemeente. Die weigerde dat te doen: hij wilde er geld voor hebben.

Bemiddeling

Een andere optie voor de aanbieder was om ‘hem terug te laten gaan naar Israël’. Vervolgens benaderde het bestuur de politie, die onderzoek kon doen naar het voorwerp. Was er bijvoorbeeld sprake van heling, het opzettelijk doorverkopen van gestolen goed? De politie kon dat laatste niet aantonen, maar trad wel op als bemiddelaar tussen de Joden en de verkoper.

Belofte

Uiteindelijk overtuigde een email van opperrabbijn Binyomin Jacobs de aanbieder om de chanoekia voor niets aan de gemeenschap af te staan. In zijn mail wist hij de verkoper te overtuigen van de emotionele en historische waarde van de kandelaar, die geen gewoon gebruiksvoorwerp is. Wat de doorslag gaf, is de belofte van Jacobs dat het object binnen de Joodse gemeenschap zou blijven.

Hand over

Vorige week, op 2 augustus, vond de symbolische overdracht plaats. Dat deed de politie in Apeldoorn exact 85 jaar na de verwoestende brand. Bij de bijeenkomst waren Jacobs en leden van de NIG Stedendriehoek aanwezig. Ook Ruben Vis van het NIK, die meehielp met het onderzoek, was erbij. Voor de opperrabbijn gaf het ‘een dankbaar gevoel dat iets wat ons toebehoort terugkomt waar het hoort te zijn’.

Boodschap

Jacobs spreekt in De Stentor van ‘Een gevoel van thuiskomen’. “Tegelijk denk ik aan alles wat voorgoed is verdwenen. Hoeveel spullen, huizen en bankboekjes zijn nooit teruggegeven?’ Ook in deze tijd ziet de Joodse gemeenschap dat het antisemitisme oplaait. De chanoekia herinnert ons aan de boodschap van Chanoeka: één klein vlammetje kan een grote duisternis verdrijven. Dat is precies wat we nu nodig hebben.”