Von der Leyen stopt geldhulp Israël, komt met sancties

In haar jaarlijkse State of the Union-rede heeft Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen gezegd dat de EU geen geld meer geeft aan Israël. Ook komen er sancties. Verder heeft ze een lans gebroken voor de gegijzelde Israëli’s in Gaza. Zij moeten vrij komen, zo was de boodschap woensdag in het Europees Parlement in Straatsburg. Von der Leyen was kritisch op de Israëlische regering en kondigde maatregelen aan om de Gazanen te helpen.

Nadat Von der Leyen in haar rede de hongersnood in Gaza had veroordeeld, stelde ze dat de Europese Commissie de Israëlische regering wil aanpakken. “We zullen onze bilaterale steun aan Israël opschorten. We zullen alle betalingen stopzetten; zonder dat dit gevolgen heeft voor onze samenwerking met het Israëlische maatschappelijk middenveld of Yad Vashem,” aldus de Commissievoorzitter.

E1-gebied

In de Europese Raad van regeringsleiders zal de Commissie verdere voorstellen doen. “We zullen sancties voorstellen tegen extremistische ministers en gewelddadige kolonisten. En we zullen ook een gedeeltelijke opschorting van de associatieovereenkomst voorstellen voor handelsgerelateerde zaken.” De plannen van de regering-Netanyahu voor nederzettingen in het zogeheten E1-gebied vormen een aanleiding voor de actie.

Door in het E1-gebied te bouwen, zou de enige Palestijnse toegang tussen de Westelijke Jordaanoever en het oosten van Jeruzalem worden afgesneden, aldus Von der Leyen. “De acties en uitspraken van de meest extremistische ministers van de Israëlische regering die aanzetten tot geweld. Dit alles wijst op een duidelijke poging om de tweestatenoplossing te ondermijnen.”

‘Geen meerderheid’

De Duitse was duidelijk. Volgens jaar is de Israëlische regering bezig ‘om de visie op een levensvatbare Palestijnse staat te ondermijnen, en dat mogen we niet laten gebeuren. Het doet me echt pijn om deze woorden te zeggen. En ik weet dat het onvermogen van Europa om het eens te worden over een gemeenschappelijke weg vooruit voor veel burgers even pijnlijk is’.

Von der Leyen zei zich zich ervan bewust te zijn dat het moeilijk wordt om meerderheden in de EU te vinden voor haar aangekondigde maatregelen tegen Israël. Haar eigen lidstaat – Duitsland – wil niet zo ver gaan en ook Oostenrijk, Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Griekenland willen dit niet. Daardoor kan de Europese Commissie geen gekwalificeerde meerderheid halen die nodig is.

Trouwe vriend

Tegelijkertijd nam Von der Leyen het op voor het Israëlische volk. “Ik ben een trouwe vriend van het Israëlische volk. Ik weet hoezeer de gruwelijke aanslagen van 7 oktober door Hamas-terroristen het land tot in het diepst van hun ziel hebben geschokt. De gijzelaars worden nu al meer dan zevenhonderd dagen vastgehouden door Hamas-terroristen sinds, 7 oktober. Dat zijn 700 dagen van pijn en lijden.”

Von der Leyen: “Er is geen plek meer voor Hamas: noch nu, noch in de toekomst, omdat het terroristen zijn die Israël willen vernietigen. En ze brengen ook terreur teweeg onder hun eigen volk. Hun toekomst zullen ze ook gegijzeld houden” Het doel van Europa is volgens de Commissievoorzitter altijd hetzelfde geweest:

“Echte veiligheid voor Israël en een veilig heden en een veilige toekomst voor alle Palestijnen. En dat betekent dat de gegijzelden moeten worden vrijgelaten. Dat er onbeperkte toegang moet zijn voor alle humanitaire hulp. En dat er een onmiddellijk staakt-het-vuren moet komen. Maar op de langere termijn is het enige realistische vredesplan gebaseerd op twee staten. Zij-aan-zij leven in vrede en veiligheid.”

Twee staten

Voor Von der Leyen, die het dagelijks bestuur van de EU leidt, is een tweestatenoplossing nog steeds het uitgangspunt. “Met een veilig Israël, een levensvatbaar Palestijns gezag en de plaag van Hamas weggenomen. Dit is waar Europa altijd voor heeft gestaan. En het is tijd om samen te komen en dit te helpen realiseren.” Over het erkennen van een onafhankelijke Palestijnse staat had ze het in Straatsburg niet.

Incidenten

De State of the Union 2025 werd enigszins overschaduwd door incidenten. Het linkerdeel van het Parlement kwam grotendeels rood gekleed, solidair met de Gazanen die gedood zijn in de oorlog. Of zij het voor vermoorde Israëli’s opnamen, was niet duidelijk. Toen Von der Leyen het had over een instituut dat de democratie, vrijheid en vrije media in de EU moet garanderen en bewaken, kwam ultra-rechts in opstand.

Europarlementariërs van de radicaal rechtse groep Patriots for Europe, waar onder andere de PVV in zit, overschreeuwden Von der Leyen en ze ging daar op in. Het gegil van de Parlementariërs ging zelfs zo ver, dan parlementsvoorzitter Roberta Metsola moest ingrijpen. De Maltese dreigde een van hen te laten verwijderen, waarna na applaus de reus wederkeerde.

Analyse

Met de harde taal tegen de Israëlische regering gaat Von der Leyen een stap verder dan verwacht. De Duitse was vooralsnog relatief stil of neutraal waar het om Israël ging, maar het ziet er nu naar uit dat ze haar handschoenen nu heeft uitgedaan. De aangekondigde maatregelen kunnen waarschijnlijk niet op een meerderheid in de Europese Raad rekenen, waardoor ze moeten worden afgezwakt of van tafel kunnen gaan. De discussie over Israël is voorlopig nog niet voorbij, zeker zolang de oorlog in Gaza voortduurt.

Opvallend genoeg begon Von der Leyen niet over de Israëlische aanval op Hamas-kopstukken in Qatar van dinsdag. Europese landen hebben die veroordeeld, maar vanuit de EU blijft het dus vooralsnog stil. Van de Duitse is bekend dat zij graag ‘op safe’ speelt, wat verklaard dat ze haar tekst gisteren klaar moet hebben gehad en die mogelijk niet meer zou hebben willen aanpassen aan de actualiteit.