Voor Joden verplicht, een warrig boek – recensie

Hoofd- en bijzaken. Ze worden vaak onderschat, zowel in het dagelijks leven als in boekwerken. Recensent David Barnouw constateert dat hoofd- en bijzaken in het boek Voor joden verplicht, de verduistering van joods bezit via bank Lippmann Rosenthal ook door elkaar lopen. Tegelijkertijd worden er tal van personen, zaken en instellingen bij gehaald die niets tot weinig met het onderwerp van doen hebben.

De boekenplanken bezwijken haast onder boeken die aspecten de Duitse bezetting van Nederland beschrijven. Het wordt steeds moeilijker om met wat nieuws te komen en vaak schrijft een auteur dat Loe de Jong er in zijn veertiendelige serie weinig of geen aandacht aan heeft besteed. Zoals het onderhavige boek van André Vermeulen, die het reilen en zeilen van de ‘foute’ Amsterdamse bank Lippmann Rosenthal als onderwerp heeft.

Overdreven

Loe de Jong kwam volgens hem ‘met enkele passages’, maar dat kwam volgens een voormalig NIOD-medewerker – geen medewerker van De Jong – geen belangstelling had voor economische onderwerpen. Dat is nogal overdreven: de Lippmann Rosenthal bank komt bijna veertig keer voor in de index en bij het rechtsherstel wijdt De Jong er ook nog tien pagina’s aan.

Weinig aandacht

Volgens auteur Vermeulen van Voor joden verplicht hebben ‘Nederlandse historici en journalisten weinig aandacht besteed aan de goed geplande, systematische en meedogenloze beroving van het Joodse volksdeel’. Ook weer overdreven, maar er is zeker plaats voor een aparte studie over deze bank, die in de oorlog een rol speelde bij de onteigening van Joods bezit en door de nazi’s gebruikt als een soort roofinstelling.

Warrig

Voor joden verplicht is helaas een bijzonder warrig boek geworden, waarbij gepoogd wordt een zekere chronologie aan te houden, maar waar hoofd- en bijzaken evenveel of even weinig aandacht krijgen. De Duitse bezetter dwong de bestaande bank, de vrij kleine Joodse bank Lippmann, Rosenthal & Co., een nieuw bedrijf onder dezelfde naam op te richten.

Sammelkonto

Deze bank werd aan de Sarphatistraat gevestigd en was uitsluitend bedoeld om alle onteigende (gestolen) Joodse vermogens te beheren, zoals effecten, tegoeden bij banken, spaarbankboekjes en girorekeningen. Dat werd op een geven moment zoveel, dat er niet meer bijgehouden werd wat van wie afkomstig was en er eenvoudigweg alles op een zogenaamd Sammelkonto kwam.

Boevenbank

Dat laatste heeft het naoorlogse rechtsherstel zeer bemoeilijkt. Dit proces van onteigening is al op vele plekken beschreven, en meestal minder chaotisch en emotioneel als bij Vermeulen. Zo heet hoofdstuk vier ‘Onthutsende ontfutseling joods bezit’ en de bank wordt ook wel roofbank, boevenbank, dievenbank en roofinstelling genoemd. Dat hij het heeft over ‘Duitse roofridders’ en ‘Nederlandse dienstkloppers’  en diamanten ‘dure blinkertjes’ noemt, verwondert dan eigenlijk niet.

Eichmann

Het is ook vervelend dat de auteur er tal van personen en zaken bijhaalt die niets met de bank te maken hebben, zoals de diamantenroof, de kunstroof en woningontruimingen en woningenverkoop, en Eichmann, Goudstikker en Weinreb, om er maar een paar te noemen. En wat het vermogen van de koninklijke familie met deze bank te maken heeft, is mij een raadsel.

De auteur merkt regelmatig op dat na de oorlog eigenlijk niemand gestraft is, maar hij weet gelukkig ook waarom: ‘Er zitten zoveel achtenswaardige en hooggeplaatste burgers tussen, dat Justitie in 1949, vier jaar na de bevrijding, besluit om van strafvervolging af te zien’.

Conservator

Bij de aan het eind opgevoerde ‘Geraadpleegde bronnen’ staat rijp en groen door elkaar, zoals ‘Joods Cultureel Kwartier – Geschiedenis van de Joden in Amsterdam’ (wat een vrij kort website-artikel is), krantenartikelen, de conservator van Herinneringskamp Westerbork, archief- en inventarisnummers van het NIOD of het Nationaal Archief en literatuur. En dan zijn er ook nog een paar pagina’s ‘Geraadpleegde literatuur’.

Titel: Voor joden verplicht, de verduistering van joods bezit via bank Lippmann Rosenthal
Auteur: André Vermeulen
Uitgever: Walburg pers
ISBN: 9789464565348
Prijs: 24,99 euro