Willem-Alexander worstelde jaren met rol Wilhelmina in Tweede Wereldoorlog

Koning Willem-Alexander heeft gedurende lange tijd in zijn leven geworsteld met de handelswijze van zijn familie in de bange jaren ’40-’45 en de Sjoa in het bijzonder Met name de rol van koningin Wilhelmina zat hem dwars. Tijdens ontmoetingen met leden van de Joodse gemeenschap waren de uitwisselingen altijd hartelijk, maar ook werd hij er altijd aan herinnerd dat zijn overgrootmoeder te weinig had gedaan om Joden te redden. Het zat hem hoog en daarom greep hij zijn toespraak op 4 mei 2020 aan om hierover duidelijkheid te scheppen.

Van der Laan

De koning heeft een podcast gemaakt met radiopresentator Edwin Evers. In ‘Door de ogen van de koning’ vertelde hij openhartig over dit onderwerp. In 2020 sprak hij met Dodenherdenking op de Dam, die leeg was vanwege de coronapandemie. Een ‘unieke sfeer met een bijzonder resultaat’, aldus het staatshoofd, die verschillende toespraken op de Dam had bestudeerd, onder andere van Eberhard van der Laan. In aanloop naar zijn eigen 4 mei-toespraak dacht hij goed na over wat te zeggen. Er moest een persoonlijk element in zitten.

Beth Juliana

“Iets waar ik altijd mee geworsteld had, is de geschiedenis van mijn familie ten opzichte van de Holocaust. Ik heb ooit een tentoonstelling geopend, Joden in Nederland en het Huis van Oranje.” Het was allemaal fantastisch, zegt de koning, van de opvang van de Joden in de zeventiende eeuw tot eeuwenlange dankbaarheid, ‘maar, altijd weer die Tweede Wereldoorlog erbij’. Willem-Alexander: “Begin 2020 was ik in Tel Aviv in bejaardenhuis Beth Juliana, waar ook Holocaust- en Auschwitz-overlevers wonen. En daar werd het me nog een keer heel duidelijk gemaakt.”

Kans gegrepen

Vervolgens gesloot de koning zijn kans te pakken voor 4 mei 2020. “Ik dacht: nu is mijn kans om het persoonlijke element van de familie, waar ik al zo lang mee worstel, om daar gewoon mee naar buiten te komen. En om te zeggen van ja, het was gewoon niet goed dat, ondanks dat men wist wat er gebeurde, dat het niet in de toespraken van Radio Oranje naar voren is gebracht; dat er toch gezwegen werd terwijl het bekend was, zeker later in de oorlog, wat er gaande was. Niet in detail, maar men wist dat er vernietigingskampen waren.”

In het reine komen

Willem-Alexander vervolgt: “Men wist dat de Joden vermoord werden. En er is toch niet, er werd niet op tijd gewaarschuwd. Daar had mijn overgrootmoeder een andere rol kunnen spelen. Ik denk ja, voor mijzelf, het was iets waar ik altijd mee geworsteld had, en op dat moment kon ik daarmee in het reine komen.” Zeker op de lege Dam, dat maakte het erg speciaal, aldus de vorst, die zijn ontmoeting met Sjoa-overlevende Jules Schelvis aanhaalde. “Het was zo’n bijzondere man.” In zijn toespraak stond hij daar even bij stil.

Voor Joden verboden

In de podcast herhaalde de koning zijn andere punt uit zijn 4 mei-toespraak van 2020. “De Holocaust is niet alleen de vernietigingskampen. Het begint inderdaad met dat ene bordje ‘Voor Joden verboden’ in het Vondelpark. Als je daar begint met discrimineren, als je daar begint met uit te sluiten, dan kan dat uiteindelijk leiden tot Auschwitz, tot Sobibor, en daar moeten we altijd voor blijven waken.”

Podcast met Edwin Evers

In het kader van zijn tienjarig jubileum heeft de koning een podcast gemaakt met Edwin Evers. In tien afleveringen blikken de twee terug op gebeurtenissen en belevingen uit het koningschap. De productie is een samenwerking van podcast-bedrijf Tonny Media en de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Nadat de eerste drie afleveringen online waren gezet, kwam kritiek. Evers vroeg niet door en vooraf zouden de RVD en hij zaken hebben afgetikt. In die zin is ‘Door de ogen van de koning’ geen onafhankelijk journalistiek product. Wel vertelt de koning over zijn kant van de zaak en belevingen, waardoor er nieuwe invalshoeken op onderdelen uit zijn koningschap ontstaan.

Lees ook:
Tien jaar koning Willem-Alexander: tien hoogtepunten voor Joods Nederland
Koning Willem-Alexander zit tien jaar op de troon. Samen met zijn familieleden viert hij Koningsdag in Rotterdam, waar een uitgebreid programma is samengesteld. Hoewel de Joodse gemeenschap vandaag geen officiële rol heeft, was de koning in de afgelopen tien jaar geregeld in Joodse kringen te vinden. Jonet.nl berichtte daar meestal over.