Abe Foxman (86), oud-directeur ADL – in memoriam

Op 86-jarige leeftijd Abraham ‘Abe’ Foxman de oud-directeur van de Anti-Defamation League (ADL) overleden. Dit is de organisatie die haat, discriminatie en antisemitisme bestrijdt in de Verenigde Staten en daarbuiten. Overal waar Joden in gevaar waren, kwam hij voor ze op. Abe Foxman sprak op het wereldtoneel met helderheid en moreel gezag. Hij was onvermoeibaar toegewijd aan zijn streven naar een wereld zonder haat.

Abraham Henry Foxman werd op 1 mei 1940 geboren in de Wit-Russische plaats Baranovichi, wat bij zijn geboorte behoorde tot Polen en thans in Wit-Rusland ligt. Hij was de enige zoon van Yelena en Iosif Fuksman, twee Poolse Joden. Het gebied werd een aantal maanden na zijn geboorte ingelijfd door de Sovjet-Unie, zoals de Sovjets met de nazi’s hadden afgesproken in het Molentov-Ribbentrop-pact.

Later, met de Operatie Barbarossa, viel nazi-Duitsland de Sovjet-Unie binnen en kwam het gezin Fuksman in gevaar. Toen ze in 1941 het bevel kregen om naar een Joods getto te gaan, lieten Foxmans ouders hem achter bij zijn kindermeisje Bronisława Kurpi, een katholieke Poolse vrouw. Hij werd gedoopt in een katholieke kerk en kreeg de Poolse, christelijke naam Henryk Stanisław Kurpi.

Naar de VS

Foxman werd als katholiek opgevoed in Vilnius totdat hij in 1944 naar zijn ouders werd teruggebracht. Ze overleefden de oorlog en trokken in 1950 naar de Verenigde Staten om daar een nieuw leven op te bouwen. De naam Fuksman veranderde in Foxman, en samen maakten ze er het beste van. Hij omarmde in New York het Jodendom: als jonge jongen ging hij naar de Yeshivah of Flatbush in Brooklyn.

Later ging Foxman naar de universiteit: hij behaalde zijn bachelor politicologie een aan het City College of New York en studeerde cum laude af in geschiedenis. Foxman haalde ook een graad van de New York University School of Law. En hij deed postdoctoraal onderzoek in Joodse studies aan het Jewish Theological Seminary of America en in internationale economie aan The New School.

Juridisch assistent

Na zijn studietijd ging Foxman als juridisch assistent aan de slag bij afdeling internationale zaken van de ADL. Dat was in 1965. Hij werd algauw een betrouwbare kracht in de organisatie en klom op. In 1987 werd hij unaniem door de raad van bestuur gekozen tot de nieuwe nationale directeur, ter vervanging van de langzittende directeur Nathan Perlmutter.

Foxman benaderde zijn taak soms als intersectioneel: niet alleen wilde hij opkomen voor de rechten van Joden in de VS en daarbuiten, maar ook van andere groepen en minderheden. Dat viel niet bij iedereen in Joods Amerika in goede aarde: in 2000 nam hij het op voor de LHBTIQ+-gemeenschap in de zaak Boy ‘Scouts of America v. Dale’ aan het Hooggerechtshof in Washington DC.

Botsing

De hoge rechters oordeelden dat de Amerikaanse scouting een homoseksuele leider mochten uitsluiten vanwege zijn seksuele geaardheid. Orthodoxe Joden steunden de uitspraak en stelden dat maatschappelijke organisaties de bevoegdheid moesten hebben om hun eigen richting te bepalen. De meeste andere Joodse organisaties veroordeelden de uitspraak: zij zagen het als goedkeuring van discriminatie.

Foxman trok in de zaak samen op met diens voorzitter Howard Berkowitz. ‘We zijn verbijsterd dat het Hooggerechtshof in het jaar 2000 een dergelijke beslissing kan nemen. Deze beslissing stelt in feite dat, zolang een organisatie een anti-homoseksueel standpunt inneemt, die vrij is om homoseksuele en lesbische Amerikanen te discrimineren’, aldus de twee, die in conflict kwamen met orthodoxe Joden.

Mel Gibson

In 2004 kreeg Foxman kreeg hij kritiek van Joden en niet-Joden vanwege zijn standpunt over Mel Gibson en zijn film The Passion of The Christ, waarin volgens critici de Joden kwaadaardig worden afgebeeld. Velen vonden het daarom een antisemitische film en Foxman sloot zich daarbij aan. Hij vergeleek de film met het door de nazi’s gesteunde Passiespel van Oberammergau uit 1934.

Volgens Foxman zou de film ervoor zorgen dat antisemitisme kon worden gelegitimeerd. Maar er waren ook andere zaken waarmee hij in het nieuws kwam. Zo verzette hij zich tegen de komst van een moskee nabij Ground Zero in New York. Het zorgde ervoor dat opiniemaker en deskundige Fareed Zakaria een award ter waarde van tienduizend dollar teruggaf.

Zimmerman

In 2015 ging Foxman met pensioen. Soms kwam hij nog in het nieuws met standpunten. In 2016 riep hij met succes op tot het ontslag van de anti-Israël-activiste Simone Zimmerman, toen Coördinator Joodse contacten van Bernie Sanders. Ze bekleedde de functie dertig uur en werd ontslagen om opruiende opmerkingen over Benjamin Netanyahu en Hillary Clinton.

Gezag

In zijn laatste jaren deed Foxman het wat rustiger aan. Hoewel hij 86 jaar oud was, komt zijn overlijden toch als een schok voor velen. Niet alleen in zijn familie en naaste netwerk, maar ook bij oud-collega’s en bij de ADL zelf. Velen roemen Foxman om zijn betrokkenheid, vastberadenheid en de manier waarop hij ook wereldwijd optrad als gezagdragend figuur.

Knuffelaar

Bestuursvoorzitter Nicole Munchnik van de ADL schrijft: ‘Hij werd wereldwijd erkend als een groot leider en een gepassioneerd voorvechter voor tolerantie, een stem van de generatie die zichzelf in de schaduw van de Sjoa opnieuw opbouwde, en een jarenlange adviseur van Amerikaanse presidenten en wereldleiders. Abe een warme vriend, adviseur, een pittige tegenstander en iemand die graag knuffelde.

Munchnik wordt aangevuld door ADL-CEO Jonathan Greenblatt. ‘Abe’s stem werd gehoord. En er werd naar geluisterd door pausen, presidenten en premiers. Het was een stem die hij gebruikte, overal waar Joden in gevaar waren. Abe Foxman sprak op het wereldtoneel met moreel gezag en helderheid en was onvermoeibaar toegewijd aan zijn streven naar een wereld zonder haat’.

Familie

Foxman bleef zijn standpunten, insteek en waarden tot aan het laatste moment trouw. Hij overleed zondag 10 mei en laat zijn vrouw Golda, zijn kinderen Michelle en Ariel en zijn schoonzoon Brandon Cardet-Hernandez, evenals aan zijn kleinkinderen Cielo, Leila, Gideon en Amirit achter.